nieuwsbriefVoorkennis
Voorkennis Deze week kwam er een nieuwe fraudezaak aan het licht waarbij mensen vanuit Bulgarije grote sommen geld van de Belastingdienst afsnoepten. Is dit soort fraude eigenlijk te voorkomen?
Om bij de Belastingdienst in te loggen heb je een DigiD nodig.
Soms lijkt het nieuws zichzelf wel te herhalen. „Belastingdienst is mogelijk georganiseerde vorm van miljoenenfraude op het spoor,” kopten we maandag boven een artikel van mijn collega Iris Verhulsdonk.
Wat is er gebeurd? „Groepen Bulgaarse ingezetenen” lijken zich „in georganiseerd verband” verrijkt te hebben door gesjoemel met aanvragen bij de Belastingdienst, schreef staatssecretaris Eelco Eerenberg (Financiën, D66) in een brief aan de Tweede Kamer. „Tussenpersonen” zouden voor circa vierhonderd mensen een DigiD hebben aangevraagd en vervolgens een frauduleuze belastingteruggave hebben ingevuld in de systemen van de Belastingdienst.
Door verzonnen loonkosten of hoge aftrekposten op te geven, ontvingen de aanvragers volgens de staatssecretaris een teruggave, die door de Belastingdienst op een door de criminelen speciaal geopende bankrekening werd gestort. Van die rekening verdween het geld vervolgens snel weer. In totaal hebben de criminelen via deze truc volgens het kabinet 6,7 miljoen euro buitgemaakt, waarvan 4,4 miljoen „naar alle waarschijnlijkheid niet terug te halen” is.
Vooropgesteld: op schatkistniveau is dat natuurlijk peanuts. Minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) leurt momenteel in Brussel omdat Nederland voor honderden miljoenen euro’s gekort dreigt te worden op subsidies uit het coronaherstelfonds. De nieuwe vermogensbelasting een jaar uitstellen kost 2,4 miljard. Bankiers die fraudeerden via ‘dividendstripping’ maakten miljarden euro’s buit.
Toch is de journalistieke aandacht voor deze nieuwe fraudezaak niet gek: we laten de verslaggeving over een ernstig auto-ongeluk ook niet zitten omdat elders op de wereld ergere dingen gebeuren. Wat de kwestie extra opvallend maakt: twee jaar geleden was de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD) een vergelijkbare fraude op het spoor, ontdekte ik destijds met mijn collega Derk Stokmans. Die zaak ging óók om „tussenpersonen” die voor honderden mensen DigiD’s aanvroegen om vervolgens frauduleus gelden aan te vragen; in dat geval via aanvragen van kinderopvangtoeslag.
Tijdens de daaropvolgende strafzaak tegen een 61-jarige verdachte bleek dat er in 2024 nóg een vergelijkbaar strafrechtelijk onderzoek liep, waarbij vier Bulgaarse verdachten onterechte aanvragen van kinderopvangtoeslag hadden gedaan. De truc leek telkens dezelfde: men regelde een DigiD op naam van een groot aantal andere EU-burgers, vroeg toeslag aan en sluisde het ontvangen voorschot snel weg.
De fraudezaken, zowel die uit 2024 als die van begin deze week, roepen onmiskenbaar herinneringen op aan wat bekend kwam te staan als de ‘Bulgarenfraude’: een zaak uit 2013 waarbij een groep criminelen voor enkele honderden Bulgaren circa 4 miljoen euro aan onterechte kinderopvangtoeslag aanvroeg.
Een beetje Groundhog Day dus: we wijdden twee jaar geleden zelfs al eens een editie van de NRC Voorkennis aan het onderwerp, waarin we ook uitlegden dat de Bulgarenfraude níet de directe oorzaak was van de jacht op fraudeurs die de Toeslagenaffaire veroorzaakte. Volgens het rapport Ongekend Onrecht begon de Belastingdienst namelijk al in 2010 met de beruchte ‘alles of niets-benadering’ – wie een foutje maakte, kreeg geen toeslag meer en moest eerdere voorschotten terugbetalen.
De Raad van State steunde die aanpak vanaf het begin. Toeslagenouders die ‘disproportionele’ terugvorderingen aanvochten, kregen jarenlang nul op het rekest. Volgens het CBS dateerde bij meer dan de helft van de gedupeerde gezinnen de eerste terugvordering van vóór 2013.
Misschien is de belangrijkste afdronk van dit soort zaken wel: in een belastingsysteem dat veelvuldig met voorschotten en teruggaven werkt, is fraude nooit helemaal te voorkomen. Zolang er een reële kans is dat de echte criminelen uiteindelijk gepakt worden én de systemen snel alarm slaan wanneer er een groot aantal dubieuze aanvragen wordt gedaan, zijn dergelijke zaken misschien te beschouwen als collateral damage.
Wat in dat verband wel vragen oproept, is het feit dat de fraudeurs in deze nieuwe zaak pas betrapt werden toen ze al voor vierhonderd mensen een op niets gebaseerde belastingteruggave hadden aangevraagd – en het geld al was overgemaakt. Het „patroon” dat volgens de staatssecretaris in de aanvragen te zien was, werd dus niet zo héél snel herkend.
Ongetwijfeld zal de komende tijd meer duidelijk worden over hoe dat precies kon gebeuren; volgens Eerenberg worden er nog volop „analyses verricht” naar de kwestie. Uit zijn brief bleek niet of er ook al verdachten in beeld zijn bij justitie. Zowel voor de opsporingsdiensten als de Belastingdienst is er dus werk aan de winkel.
Dit is mijn laatste bijdrage aan de NRC Voorkennis, omdat ik overstap naar de politieke redactie van onze krant. Daarom deze keer geen lezersvraag. Hartelijk dank voor het lezen van mijn nieuwsbrieven en de vele reacties die ik de afgelopen jaren van jullie mocht ontvangen. Het was een eer.