Poetin in Beijing Rusland en China vieren 25 jaar vriendschap met een brede waaier aan samenwerkingen. Dat kan niet verhullen dat de relatie tussen beide landen niet gelijkwaardig is.
De Russische president Vladimir Poetin (rechts) werd woensdag door Xi Jinping welkom geheten in Beijing.
Terwijl de wereld nog napraatte over het bezoek van Donald Trump aan Beijing hield Xi Jinping deze woensdag opnieuw audiëntie. De Russische president Vladimir Poetin viel eenzelfde ontvangst ten deel als de Amerikaanse president vorige week, met juichende schoolkinderen, een erewacht en saluutschoten. Onderaan de trappen van de Grote Hal van het Volk wachtte zijn gastheer hem op voor een handdruk.
Het creëert een beeld dat Xi zal verwelkomen: de kalme staatsman bij wie de ene na de andere wereldleider op visite komt, om te onderstrepen dat China een leidende rol op het wereldtoneel veroverd heeft. Na Poetin is de Servische president Aleksandar Vucic komende zondag de volgende gast.
Maar de korte opeenvolging van beide bezoeken is slechts een gelukkig toeval. Trump zou eigenlijk zes weken eerder komen, maar het bezoek werd vanwege de Amerikaanse oorlog met Iran uitgesteld. Zo vond het uiteindelijk plaats vlak voor de ontvangst van Poetin, die Moskou en Beijing al in februari in de agenda hadden gezet.
Die toevalligheid maakt het verleidelijk beide bezoeken met elkaar te vergelijken, en dan vallen belangrijke verschillen op. Voor Donald Trump was het zijn eerste bezoek aan China in negen jaar. Voor Poetin was dit zijn 25ste keer dat hij als president China bezocht. De Russische leider kwam dit keer naar Beijing voor de viering van het 25-jarig jubileum van een Chinees-Russisch vriendschapsverdrag.
Beide landen delen een weerzin tegen de westerse dominantie in de wereldpolitiek en werden door Amerikaanse en Europese sancties en exportbeperkingen in elkaars armen gedreven. Na de grootschalige invasie van Rusland in Oekraïne werd die samenwerking alleen maar inniger.
Ook woensdag deelde Xi een sneer uit naar de Verenigde Staten. „De golf van unilaterale hegemonie raast voort”, zei hij tegen Poetin, een kennelijke verwijzing naar de Amerikaanse oorlog tegen Iran, die beide leiders veroordelen.
Hun band blijkt duidelijk uit de agenda van de eendaagse ontmoeting. De twee leiders ondertekenden meer dan veertig bilaterale akkoorden over samenwerking op uiteenlopende gebieden als energie, mijnbouw, handel, technologie, ruimtevaart, onderwijs en de bescherming van de ernstig bedreigde Siberische tijger.
Volgens Kremlinwoordvoerder Dmitri Peskov is er ook overeenstemming bereikt over de aanleg van een tweede gaspijpleiding van Siberië naar China, waarover beide landen al jaren praten. Daarmee zou Rusland aardgas dat voorheen naar Europa ging aan China kunnen leveren. Het grootste struikelblok in die gesprekken vormde de prijs die China voor de vijftig miljard kuub gas per jaar zou betalen. Door westerse sancties heeft Rusland weinig andere grote afnemers, waardoor China flinke kortingen kan bedingen. Een definitieve deal lijkt er nog niet te zijn: volgens Peskov moeten nog „enkele details” worden uitgewerkt.
Ondanks dat vormt de opbrengst van Poetins bezoek een schril contrast met het gebrek aan tastbare resultaten dat de VS en China na de visite van Trump aankondigden. Pas woensdag bevestigde het Chinese ministerie van Handel de bestelling van tweehonderd Boeings waarvan Trump vorige week gewag maakte. Ook zal China meer Amerikaanse landbouwproducten kopen en wordt een aantal wederzijdse invoerheffingen verlaagd – maar details daarover bleven vaag.
Na afloop van hun gesprek gaven Poetin en Xi in de Grote Hal van het Volk in Beijing een persconferentie. China en Rusland sloten meer dan veertig samenwerkingsovereenkomsten.
De komst van Trump had zeker voor China dan ook een ander hoofddoel. China en de Verenigde Staten zijn al jaren verwikkeld in hevige rivaliteit, die onder de grillige en onvoorspelbare Trump het afgelopen jaar uitmondde in een ongekende handelsoorlog. Wederzijdse invoerheffingen liepen op tot 145 procent en met beperkingen op de uitvoer van cruciale grondstoffen en geavanceerde technologie draaiden beide landen elkaar de duimschroeven aan.
Toen dat onhoudbaar bleek, sloten Xi en Trump in oktober een soort wapenstilstand, die afgelopen week een meer duurzaam karakter moest krijgen. Xi sprak van „constructieve strategische stabiliteit” in de betrekkingen, waarvan hij hoopte dat die nog ten minste drie jaar zou voortduren – ongeveer de rest van Trumps termijn.
Eric Zhang, die promotieonderzoek doet aan de Universiteit van Amsterdam en verbonden is aan het Leiden Asia Centre, denkt dat Poetin en Xi het bezoek van Trump zeker besproken hebben. „Als ik Poetin was, zou ik me zorgen maken over de positie van Rusland ten opzichte van China nu de Chinese relatie met de VS onder Trump er minder een van confrontatie lijkt te zijn.”
De verhouding tussen Beijing en Washington is volgens Xi de „belangrijkste bilaterale relatie” ter wereld, en die relatie is een stuk gelijkwaardiger geworden. Door de onderlinge economische afhankelijkheid is een situatie van „wederzijds gegarandeerde verstoring” ontstaan, schreef voormalig diplomaat Craig Singleton vorig jaar in Foreign Policy, met een knipoog naar de nucleaire doctrine uit de Koude Oorlog, waarin sprake was van „wederzijds gegarandeerde vernietiging”: beide partijen hebben de mogelijkheid de economie van de ander ernstige schade toe te brengen.
Die verhouding is een belangrijk verschil met het bezoek van deze week. Hoe warm de banden tussen China en Rusland ook zijn, Beijing is steeds meer de bovenliggende partij. Zeker sinds de Russische invasie in Oekraïne, toen westerse klanten zich van Moskou afkeerden, is China de belangrijkste afnemer van Russische olie en gas. Daarmee is het een cruciale en moeilijk te vervangen steunpilaar voor de Russische oorlogseconomie.
Bronnen van de Financial Times meldden eerder deze week dat Xi tegen Trump zou hebben gezegd dat Poetin „misschien spijt” heeft van de inval in Oekraïne. Zowel Trump als een Chinese woordvoerder deden dat woensdag af als „nepnieuws”.
Onderzoeker Zhang verwacht niet dat China zich zal inspannen om die oorlog tot een snel einde te brengen. „Als ik Xi Jinping was, zou ik niet te betrokken raken. Niet aandringen op een wapenstilstand, want dat zou Rusland van China kunnen vervreemden. Het blijft cruciaal voor China om het strategische partnerschap met Rusland in stand te houden op de lange termijn, vooral als er een andere Amerikaanse president aantreedt.”