Gaza-flotilla Op een filmpje is te zien dat de Israëlische minister Itamar Ben-Gvir enkele tientallen gevangengenomen activisten vernedert. Familieleden van Nederlandse activisten vinden dat Nederland te slap reageert.
Beeld uit een video gedeeld op het officiële Instagramaccount van minister Itamar Ben-Gvir.
Na 48 uur zijn de eerste beelden opgedoken van de door Israël gevangengenomen activisten die hulpgoederen naar Gaza wilden brengen. In een door NRC geverifeerde video op het X-account van de Israëlische minister Itamar Ben-Gvir (Nationale Veiligheid) is te zien hoe tientallen mensen met gebonden handen op de grond knielen.
„Dit is hoe we supporters van terreur verwelkomen” luidt het bijschrift bij de video. Ben-Gvir is zelf ook te zien, terwijl hij met een Israëlische vlag zwaait en in het Hebreeuws roept: „Welkom in Israël, wij zijn de baas”. Andere activisten knielen op een metalen vloer in de zon, terwijl op de achtergrond het Israëlische volkslied uit luidsprekers schalt.
„Trek je niets aan van hun geschreeuw”, roept Ben-Gvir als later in het filmpje te horen is hoe een vrouw smeekt en schreeuwt.
Onder de naar schatting vierhonderd gevangengenomen activisten zijn zes Nederlanders. Een van hen is de 21-jarige geschiedenisstudent Jesse van Schaik. Het zeilbootje waarop Van Schaik voer, vertrok zondag uit Marmara, in het noordwesten van Turkije. Maandagochtend had haar moeder, de Amsterdamse advocaat Anne van Schaik, voor het laatst contact met haar, voordat ze rond 12.45 uur door de Israëliërs meegenomen werd. Op dat moment voer het bootje in de internationale wateren bij Cyprus.
Haar moeder zegt bijna 48 uur te hebben gewacht op een telefoontje van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Dat kwam woensdagochtend. „Of we bereid zijn om te betalen voor haar vliegticket terug naar Nederland. Nog voordat we weten hoe het met haar gaat.” Een woordvoerder van Buitenlandse Zaken zegt dat er ook al eerder „contactmomenten” zijn geweest.
ככה אנחנו מקבלים את תומכי הטרורWelcome to Israel 🇮🇱 pic.twitter.com/7Hf8cAg7fC
Inmiddels weet Van Schaik dat dochter Jesse en haar mede-activisten vastgehouden worden in de haven van Ashdod. Israël meldde dat ze woensdagavond naar de Ketziot-gevangenis worden overgebracht. De activisten komen uit 45 landen.
Behalve Jesse van Schaik heeft Israël vijf andere Nederlanders gevangengenomen: antropologiestudent Cerisa van Kesteren (24), mensenrechtenactivist Pieter Rambags (61), activiste Kokeb Boonk (37) en de journalisten Gijs Sanders (BNNVARA) en Diederick Groenewoud.
De Ketziot-gevangenis, gelegen in de Negev-woestijn, is al decennia berucht vanwege de mishandelingen van Palestijnse gevangenen die er volgens mensenrechtenorganisaties plaatsvinden. De Israëlisch-Palestijnse ngo B’Tselem schrijft in een rapport uit 2024 over overvolle, vieze cellen en Palestijnse gevangenen die worden vernederd, geslagen en seksueel misbruikt.
Dergelijke mishandelingen zullen de gedetineerde activisten waarschijnlijk worden bespaard; wel meldden activisten van eerder onderschepte konvooien dat ze in de gevangenis last hadden van bedwantsen en de slechte hygiëne in cellen. Ook werd er volgens opvarenden wel geweld gebruikt bij de onderschepping van hun schepen.
De Global Sumud Flotilla probeert al langer de Israëlische blokkade van Gaza te doorbreken door hulpgoederen naar het belegerde gebied te brengen. Israël heeft zulke konvooien steeds onderschept en activisten gevangengenomen, in strijd met het internationaal recht.
Israël ontkent dat Gaza met een tekort aan hulpgoederen kampt. Dinsdag concludeerde mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch evenwel dat Israël sinds het staakt-het-vuren, in oktober vorig jaar, de humanitaire hulpverlening ondermijnt.
Volgens woordvoerder Marieke Stam van de Nederlandse delegatie van de flotilla worden de vastgehouden activisten woensdag „geregistreerd” door de Israëlische autoriteiten. „Gedurende dat proces kan de ambassade ze niet spreken. Pas woensdagavond, in de gevangenis, kunnen ze worden bezocht door ambassadepersoneel.”
Anne van Schaik is niet te spreken over de Nederlandse opstelling tegenover Israël. „Normaal geeft Nederland meteen consulaire bijstand als er iets aan de hand is met een staatsburger in het buitenland. Nu heeft Israël de eerste twee dagen geen informatie vrijgegeven over de ontvoerde activisten.”
Een bootje met symbolen van de flotilla, onderschept door Israël, dinsdag in de buurt van de Israëlische havenstad Ashdod.
Volgens de woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken vindt consulaire hulp nooit automatisch plaats, „de consulaire hulpvraag kan pas in kaart worden gebracht zodra een betrokkene is gesproken”.
Van vorige keren weet Stam dat activisten zich in Israël moesten uitkleden, dat ze geen water kregen en vervoerd werden is ijskoude of juist hete busjes. Ook Anne van Schaik is bezorgd over het lot van haar dochter. „Iedere ouder zou bezorgd zijn, wij uiteraard ook. Maar ik meen het als ik zeg dat ik nog bezorgder ben over de Palestijnen. Israël kan kennelijk alles maken. Er is geen rode lijn, geen ondergrens.”
Tekenend voor de Nederlandse houding vindt ze het politieoptreden dinsdag in Den Haag tegen demonstranten die hun solidariteit met de hulpvloot wilden betuigen. Een aantal van hen bezetten onder meer het spoor bij station Den Haag Centraal. Anne van Schaik was met familieleden in Den Haag aanwezig. „De politie sloot ons in, hield ons aan en verplaatste ons naar het stadion van ADO Den Haag. De Nederlandse overheid wil dit geluid niet horen.”
Minister Tom Berendsen (Buitenlandse Zaken, CDA) stelt, in antwoord op Kamervragen van Denk en GroenLinks-PvdA, dat het kabinet de Israëlische autoriteiten meermaals opgeroepen heeft „de veiligheid van de Nederlanders te waarborgen en hen zo snel mogelijk vrij te laten”. Ook roept het kabinet de Israëlische autoriteiten op om zich aan het internationaal recht te houden.
Nederlandse gezagdragers stellen vaker dat ze Israël liever in stilte aanspreken op misstanden, omdat dat effectiever zou zijn dan openlijke veroordelingen. „Terwijl nu wel duidelijk is dat dat niets oplevert”, zegt Anne van Schaik. „Nederland kan een voorbeeld nemen als landen als Spanje, Italië en Turkije, die de gevangenneming door Israël wel publiekelijk hebben veroordeeld.”
Woensdagmiddag sprak de Italiaanse premier Giorgia Meloni zich fel uit. „Onaanvaardbaar” noemt ze de beelden van Ben Gvir in in een post op X. Ook eist ze excuses van Israël voor de „mensonterende” behandeling van Italiaanse staatsburgers en andere demonstranten en „de totale minachting die is getoond ten aanzien van de uitdrukkelijke verzoeken van de Italiaanse regering”.
Beeld uit een video gedeeld op het officiële Instagramaccount van minister Itamar Ben-Gvir
De familie Van Schaik staat achter Jesse, zegt haar moeder. „Zij is al langer betrokken bij solidariteitsacties voor de Palestijnen. Omdat de Nederlandse regering het laat afweten, voelt zij heel sterk dat dit is wat ze moet doen. Het doel van de flotilla is tweeledig: de hulpgoederen zelf naar Gaza brengen, maar ook aandacht vragen voor het lot van de Palestijnen.”
Ook andere familieleden van gevangengenomen activisten kregen het verzoek van de consulaire afdeling van het ministerie van Buitenlandse Zaken de vliegtickets te betalen. De organisatie van de flotilla houdt een inzameling.
„Het is gebruikelijk dat betrokkenen bij consulaire hulp zelf de kosten van hun reis terugbetalen, het ministerie biedt daarbij wel praktische hulp”, aldus een woordvoerder van Buitenlandse Zaken.
Na het zien van de video van minister Ben-Gvir zei Anne van Schaik: „Deze beelden maken ons wanhopig. Zelfs Meloni spreekt zich uit. Waarom Jetten niet?”