Leiderschapsstrijd Vorige week leek het einde van premier Starmer nabij, nu is duidelijk dat hij in elk geval tot half juni nog op zijn plek zit. Vier vragen over de politieke stand van zaken in het Verenigd Koninkrijk.
Business as usual voor premier Keir Starmer afgelopen dinsdag, bij een receptie ter ere van nieuw beleid voor de bescherming van kleine bedrijven.
Officieel is er nog geen leiderschapsstrijd. Officieel zijn er nog geen kandidaten om premier Keir Starmer op te volgen.
Toch is er al een leiderschapsstrijd gaande. En toch houden de belangrijkste kandidaten-in-spe al allerlei toespraken over de Brexit, over de overheidsuitgaven en over welke kant ze met het Verenigd Koninkrijk op willen.
Intussen herhaalt premier Starmer (Labour) zelf dat hij „niet wegloopt”. Dat hij druk bezig is „de bevolking te dienen”. En hij zit de wekelijkse ministerraad voor alsof er weinig aan de hand is. Maar in wezen is hier, zoals het linkse tijdschrift The New Statesman vaststelde, „een uiterst beleefde, langgerekte staatsgreep” gaande. Vier vragen over de politieke stand van zaken in het VK.
Vorige week leek het erop dat zijn tijd voorbij was in Downing Street 10, de ambtswoning van de premier. Maar met een beroep op procedures en partijregels zit Starmer nog op zijn plek. Hij weerstond een oproep van bijna honderd fractiegenoten om zijn vertrek aan te kondigen, na de voor zijn partij Labour rampzalig verlopen lokale verkiezingen eerder deze maand. Geen van zijn partijgenoten had hem officieel uitgedaagd als partijleider, zei hij, en dus blijft hij aan.
Zo’n leiderschapsstrijd komt er waarschijnlijk alsnog, binnen een maand of twee. Als het de populaire Andy Burnham, nu nog burgemeester van de regio Greater Manchester, lukt om in het Lagerhuis te komen bij een tussentijdse verkiezing zal hij Starmer uitdagen. Ook Wes Streeting meldt zich dan als kandidaat. Streeting was minister van Volksgezondheid tot hij vorige week zijn vertrouwen in Starmer opzegde en opstapte.
Premier Starmer zei vorige week dat hij zich zou verdedigen in een leiderschapsstrijd. Maar als Andy Burnham de tussentijdse verkiezing met afgetekende cijfers wint, kan het goed zijn dat de premier alsnog de eer aan zichzelf houdt en zijn aftreden bekend maakt. Volgens meerdere peilingen verkiest een duidelijke meerderheid van de Labourleden Burnham boven Starmer als partijleider.
Een parlementariër van Labour gaf speciaal zijn zetel op om Andy Burnham de mogelijkheid te geven in het Lagerhuis te komen. De tussentijdse verkiezing voor dit district, Makerfield, is waarschijnlijk op 18 juni. Makerfield ligt in het westen van de regio Greater Manchester en Burnham kent het gebied goed. In een filmpje voor sociale media wandelt Burnham over straat in Ashton-in-Makerfield. Dáár werd hij ingemaakt op het rugbyveld, dáár gingen zijn kinderen naar school. „Hier in deze straten zag ik de economische, sociale en politieke macht weglekken”, zegt hij, en als grote oorzaak noemt hij de privatiseringsgolf onder leiding van Margaret Thatcher in de jaren tachtig.Punt is alleen: Burnhams belangrijkste concurrent is ook een local. De kandidaat van de radicaal-rechtse partij Reform UK is Robert Kenyon, een loodgieter geboren en getogen in Makerfield. „Voor Burnham is dit een opstapje, voor mij het enige district dat ik ooit zou willen representeren”, zei Kenyon tijdens zijn presentatie als kandidaat. Hij verloor bij de Lagerhuisverkiezingen in 2024 met maar ongeveer 5.400 stemmen verschil van de Labour-kandidaat, degene die opstapte voor Burnham. Kenyon en partijleider Nigel Farage zullen er alles aan doen om ervoor te zorgen dat Reform wint.Opiniepeilers deden nog amper nieuw onderzoek in Makerfield, en uit bestaande data conclusies trekken is lastig. Reform UK won overtuigend van Labour bij de lokale verkiezingen in het district, begin deze maand. Maar Andy Burnham is persoonlijk veel populairder dan zijn partij en zou dus flink meer stemmen kunnen binnenhalen. Labour heeft alle Lagerhuisleden opgedragen volop campagne te voeren voor Burnham, in een gebied dat decennialang in ‘rode’ handen was.
Wes Streeting, de afgetreden minister, zorgde voor opwinding omdat hij de heikele vraag opbracht of het VK opnieuw lid moet worden van de Europese Unie. „De toekomst van Groot-Brittannië ligt bij Europa, en op een dag terug in de Europese Unie”, zei hij. Het werd in de media gezien als steek richting Andy Burnham, omdat die nu campagne voert in een gebied waar een grote meerderheid tien jaar geleden voor de Brexit stemde. Terwijl Burnham zelf altijd tegen uittreding was.
Maar Burnham liet zich niet uit de tent lokken. Hij zei dat de Brexit schadelijk is geweest, maar dat hij de referendumuitslag respecteert en zich eerst op binnenlandse problemen wil richten. Hij wil meer geld aan sociale woningbouw uitgeven en meer overheidscontrole over publieke voorzieningen als water, transport en energie. De vraag is bij dit soort dure plannen of hij zich aan de verkiezingsbelofte uit 2024 kan houden; onder Labour zou er geen verhoging van de inkomstenbelasting, btw en sociale premies komen.
Het lot van Starmers premierschap en daarmee de koers van het land liggen in handen van de ongeveer 75.000 kiesgerechtigden van Makerfield. Bij verlies blijft Andy Burnham burgemeester in Manchester en is zijn kans om in het Lagerhuis te komen voorlopig verkeken; een scenario waar weinigen binnen Labour aan moeten denken. Het zou een verlenging betekenen van de rommelige status-quo, met een premier zonder draagvlak maar ook niemand binnen de Labourfractie die hem overtuigend kan uitdagen. Wes Streeting zou het volgens peilingen in een leiderschapsstrijd verliezen van Starmer.
Intussen feliciteerde de premier woensdag in het Lagerhuis zijn favoriete voetbalclub Arsenal met de titel in de Premier League. En hij kondigde aan dat een verhoging van accijnzen op brandstof voorlopig wordt uitgesteld, om prijzen bij de pompstations niet nog verder te laten stijgen dan al gebeurt door de oorlog in Iran. Business as usual.