Eén ingrediënt van tandpasta is het allerbelangrijkst. Dat bestanddeel zit niet in het drinkwater.
De keuze is reuze: supermarkt en drogist verkopen tientallen soorten tandpasta’s. Online verkoopt het Kruidvat er zelfs 136. Wat is wijsheid?
De bottomline is: alles is goed, zolang er maar fluoride in de tandpasta zit. Dat stelt Dagmar Else Slot, mondhygiënist en hoogleraar preventie in de mondzorg aan het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam. „Tenzij je ook nog een andere werkzaamheid zoekt”, nuanceert ze. „Sommige tandpasta’s bevatten naast fluoride ook stoffen tegen gevoelige tandhalzen, tandvleesontsteking, slechte adem, erosie of verkleuringen. Daarin maakt je keuze wel uit, want die helpen echt bij dergelijke klachten. Maar voor de brede bevolking is die fluoride het allerbelangrijkst.”
Fluoride maakt het glazuur van tanden en kiezen steviger, legt Slot uit. „Daarmee beschermt het tegen gaatjes. En bij gewoon gebruik is het helemaal veilig.”
Tandglazuur bestaat vooral uit hydroxyapatiet, een hard mineraal dat is opgebouwd uit calcium, fosfaat en hydroxidegroepen. Wanneer bacteriën in de mond suikers afbreken, ontstaan zuren die het mineraal aantasten. Fluoride remt dat proces. Fluoride-ionen kunnen namelijk een deel van die hydroxidegroepen vervangen. Ze worden ingebouwd in de kristalstructuur van het apatiet. Het resulterende fluorapatiet is harder dan hydroxyapatiet.
Fluoride komt van nature voor in bepaalde gesteenten en daarmee plaatselijk ook in het drinkwater. Niet in Nederland, maar bijvoorbeeld wel op veel plekken in de VS. Daar legde tandarts Frederick McKay begin twintigste eeuw een verband tussen het natuurlijke fluoridegehalte in het drinkwater en de hoeveelheid gaatjes bij de bevolking. Ook andere artsen deden daar al onderzoek naar; de eerste fluoridetandpasta’s dateren uit 1907.
„In Nederland is in de jaren 50 een groot onderzoek opgezet, de Tiel-Culemborgstudie”, vertelt Slot. „In Tiel werd fluoride aan het drinkwater toegevoegd, en in Culemborg niet. In Tiel hadden de mensen veel minder gaatjes.” Toch kwam standaard fluoridering van het drinkwater niet van de grond, na uitspraken van de Hoge Raad. Slot: „Het ging om het principe van keuzevrijheid. En uiteindelijk was het een politiek besluit.”
Tegenwoordig moet je je best doen om tandpasta zónder fluoride te kopen. „Je vindt die in natuurwinkels”, vertelt Slot. „Sommige mensen zien fluoride namelijk als iets onnatuurlijks, als een toevoeging. Maar ja, er zitten zo veel stoffen in tandpasta – en fluoride vind je dus wel gewoon in de natuur.” Fluoride is niet giftig, benadrukt ze. „Alleen als je enorme hoeveelheden tandpasta zou doorslikken zou dat niet gezond zijn. Maar ja, dat geldt ook voor water.”
Het Ivoren Kruis, de verenigingen voor tandartsen (KNMT) en Mondhygiënisten, en de Wereldfederatie van Tandartsen bevelen het gebruik van fluoridetandpasta aan, benadrukt Slot. „De Wereldgezondheidsorganisatie heeft fluoride zelfs op de lijst gezet van essentiële medicijnen. En dat predicaat wordt niet gemakkelijk gegeven, daar is echt een reden voor.”
Waarom moeten wij eigenlijk de evolutie corrigeren – oermensen poetsten toch ook niet met fluoridetandpasta? „Maar die hadden een heel ander dieet dan wij”, antwoordt Slot. „Ze aten lang niet zoveel suikers, en maar één of twee keer per dag. Het zijn die suikers en dat voortdurende grazen die onze gebitten zo kwetsbaar maken.”
Fluoride, besluit de hoogleraar streng, ontslaat je overigens niet van eigen verantwoordelijkheid: „Twee keer per dag goed poetsen, ook tussen je tanden reinigen, en maximaal zeven keer op een dag iets eten. En: iedere mond is anders. Vraag je tandarts of mondhygiënist om een instructie op maat.”
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin