En toen bood de burgemeester, die eigenlijk de waarnemend burgemeester is van Loosdrecht, dat eigenlijk weer valt onder de gemeente Wijdemeren, zijn excuses aan. De bewoners van Loosdrecht waren ‘overvallen’ door het snelle besluit asielopvang te regelen, „dat had anders gekund en anders gemoeten”, zei waarnemer Mark Verheijen.
Dat was een handreiking naar de ‘boze, bezorgde burgers’, zoals die inmiddels heten, ook als die bezorgde burgers kort daarvoor nog de brandweer wilden tegenhouden, die het vuur wilde blussen rond de opvang waar asielzoekers zaten. Brand lijkt me nu typisch zo’n situatie waardoor je wordt ‘overvallen’.
Misschien hielpen die excuses van de waarnemend burgemeester in het kader van ‘goed bestuur’ en nog zo wat, maar je hoopt dat ook de rellende en muitende bewoners zich vervolgens hebben gebogen over het vraagstuk van ‘goed burgerschap’. Brandende fakkels gooien naar een opvangplek hoort daar niet bij. Maar ik vrees dat die hand in eigen boezem achterwege is gebleven, en dat die excuses van de burgervader met terugwerkende kracht gebruikt worden om de eigen ‘bezorgde’ acties goed te praten. Toch gelijk gekregen.
Op 6 mei, een paar dagen voor de brandstichting liep Kamerlid Markuszower (ex PVV) nog gezellig mee in de anti-azc demonstratie in Loosdrecht, en keuvelde over ‘omvolkt’ worden. Ook kamerlid Mona Keijzer (ex CDA, ex BBB) betuigde haar steun, evenals Lidewij de Vos (FvD). De Loosdrechtse boosheid had parlementaire dekking gekregen, terwijl de Spreidingswet nog steeds geldt. Kamerleden steunden de wetteloosheid.
Er wonen daar ook bewoners die er anders over denken, al worden die met gemak overstemd door de ‘wij zijn Nederland’-roepers.
Toch denk ik, zelfs als je die ‘onvrede’ wilt begrijpen en het abrupte, gemeentelijke besluit tot opvang kan bekritiseren: is er dan niemand, die, op het moment dat de brandweer wordt tegengehouden, zich zo schaamt dat de mededemonstranten tot de orde worden geroepen? Schaamte is bij uitstek een sociale emotie, of, zoals de socioloog Goudsblom schreef „schaamte is sociale pijn”. Goudsblom had het ook over een ‘innerlijk waarschuwingssysteem’, dat afgaat zodra we buiten de groepsnorm dreigen te vallen. Lost dat schaamtegevoel op in zo’n anti-azc demonstratie? Versterkt de saamhorigheid van zo’n fakkeloptocht juist de schaamteloosheid, omdat de groep het grensverleggende voorbeeld geeft?
De bekladding van het nationaal monument in de nacht van drie of vier mei van dit jaar, met rode verf en de kreet ‘genocide’ was ook zo’n niet te rechtvaardigen actie; het lijkt me stug dat iemand in Gaza, Libanon of de Westelijke Jordaanoever ervan is opgeknapt. Maar de daders zochten de stilte van de nacht, ze opereerden sluiks en stiekem, omdat ze begrepen dat ze in het openbaar weinig steun mochten verwachten. Er stonden geen Kamerleden te applaudisseren.
Die omzichtigheid was in Loosdrecht volmaakt afwezig, wie schreeuwt: ‘wij zijn Nederland’ pretendeert in elk geval op massale bijval te kunnen rekenen. Maar niet iedereen bezit een villa te Loosdrecht, die wel eens een ton of twee in waarde zou kunnen dalen in de nabijheid van zo’n noodopvang. Niet iedereen wil Nederland ‘blank’ houden. ‘Wij zijn Nederland’ is een overschreeuwende kreet, die een minderheidspositie moet camoufleren.
Het ingewikkelde aan de asielkwestie is dat het opvangsysteem door verschillende kabinetten halfhartig is aangepakt, met als gevolg: noodmaatregelen, snelle, voorlopige oplossingen. Vroeger zeiden hele linkse mensen dat je niet zomaar tegen dit of dat moest protesteren, maar dat je het hele kapitalistische systeem moest aanpakken. Dat was zowat onbegonnen werk, dus lieten de meeste mensen het er voorlopig bij zitten.
Nu moet het migratie- en asielbeleid hoognodig heringericht worden, op 12 juni 2026 treedt het Europese Migratie Pact in werking, en tot die tijd kan je het ‘Nederlandse systeem’ nog in algemene termen als schuldige aanwijzen. Dat is behoorlijk anoniem en toch kritisch. Maar dat er asielzoekers zijn, die om dwingende redenen hun land van herkomst ontvluchtten, valt moeilijk te ontkennen. En het zal aan ‘het systeem’ liggen, maar zolang Europese landen rijker en veiliger zijn dan andere werelddelen, zullen die mensen hier proberen te komen.
Je kan ze op zee laten verdrinken. Je kan ze met grof geschut tegenhouden aan de buitenste buitengrens. Dan zijn we ook meteen verlost van Europa als waardengemeenschap.