Staalfabriek Tata Steel in IJmuiden kan niet meer ontkomen aan sluiting van de twee vervuilende kooks- en gasfabrieken, nu de omgevingsdienst dreigt met intrekking van de vergunningen. Tata zegt al plannen voor sluiting te hebben liggen, maar vraagt om voldoende tijd om niet in grote problemen te komen.
De kooks- en gasfabriek 2 op het terrein van de staalfabriek van Tata Steel Nederland.
De duimschroeven worden bij Tata Steel in IJmuiden steeds verder aangedraaid. De staalproducent dreigt de vergunningen voor twee kooks- en gasfabrieken kwijt te raken. Het kondigt zelf aan een veel snellere sluiting te onderzoeken van de twee fabrieken.
Vrijdagavond brachten de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (als de toezichthouder) en de provincie Noord-Holland (als vergunningverlener) elk in eigen persberichten naar buiten dat al op 23 april een brief naar het bedrijf is gestuurd. Daarin kondigt de omgevingsdienst aan dat de intrekking van de vergunningen van deze twee fabrieken wordt voorbereid vanwege structurele overschrijdingen van milieunormen door de uitstoot van stoffen die schadelijk zijn voor de gezondheid van omwonenden en het milieu.
Omgevingsdienst en provincie benadrukken dat de kooks- en gasfabrieken niet direct worden stilgelegd, maar dat het beëindigen van de activiteiten van deze fabrieken op een veilige en zorgvuldige manier moet gebeuren. De omgevingsdienst onderzoekt wat daarvoor een redelijke termijn is. Tata Steel Nederland stuurde dezelfde avond nog een kort persbericht over het eigen onderzoek naar eerder dan geplande sluiting, maar benadrukte daarin ook dat de brief van de omgevingsdienst leidt tot onzekerheid voor het hele bedrijf.
Het was nota bene het moederbedrijf in India die al deze berichtgeving op gang gebracht. Bij de jaarcijfers over het gebroken boekjaar 2025-2026 publiceerde Tata Steel Limited vrijdag ook een ‘continuïteitswaarschuwing’ dat voortzetting van de activiteiten in IJmuiden aan twijfels onderhevig zijn als gevolg van deze brief.
In een gesprek met beleggingsanalisten op zaterdag benadrukten algemeen directeur Thachat Viswanath Narendran en financieel directeur Koushik Chatterjee dat de accountant op deze waarschuwing had aangedrongen, omdat de omgevingsdienst in zijn brief geen enkele termijn heeft aangegeven waarop de kooks-en gasfabrieken dicht moeten. Als de omgevingsdienst dat wel had gedaan, was er volgens hen geen probleem geweest vanwege eigen plannen om beide kooks- en gasfabrieken te sluiten. Zij zeiden dat Tata minimaal twaalf maanden nodig zal hebben om dat op een veilige manier te kunnen doen en productieprocessen anders in te richten.
Zij gaven daardoor meer duidelijkheid dan de Nederlandse dochter en de omgevingsdienst. De omgevingsdienst benadrukt desgevraagd dat een zo snel mogelijke sluiting het uitgangspunt is, maar dat een ontvlechting op veilige en milieuverantwoorde wijze van andere Tata-fabrieken in IJmuiden technisch complex is.
Als gevolg van de onrust over de Nederlandse dochter daalde de beurskoers van het Indiase moederbedrijf maandag met ruim 3 procent, ondanks de hogere omzet en winst die het bedrijf vrijdag had gerapporteerd. Tata Steel Nederland leed vorig jaar een nettoverlies van 206 miljoen euro – bijna evenveel als het jaar daarvoor -, hoewel de operationele winst meer dan verdubbelde naar 268 miljoen euro. Het verlies in Nederland kwam onder meer door hoge reorganisatielasten van 94 miljoen euro.
Dat niet één, maar alle twee de kooks- en gasfabrieken dicht zullen gaan, is niet helemaal een verrassing meer. Van kooks- en gasfabriek 2 was al bekend dat die in de huidige vergroeningsplannen van Tata Steel in 2030 dicht zal gaan. Hans van den Berg, directeur Tata Steel Nederland, zei begin april in een interview met de Volkskrant al dat sluiting van de andere kooks- en gasfabriek ook werd overwogen.
De kooks- en gasfabrieken staan al drie jaar onder verscherpt toezicht van de omgevingsdienst vanwege herhaalde overtredingen van de milieunormen. Sinds eind 2024 legt de dienst lasten onder dwangsommen op. Voor de ene fabriek is de maximale dwangsom van ruim 17 miljoen euro al bereikt, voor de tweede kooks- en gasfabriek is tot dusverre 3,2 miljoen euro aan dwangsommen geïnd.
De omgevingsdienst treedt op, omdat de uitstoot van ‘zeer zorgwekkende stoffen’ op een structureel te hoog niveau ligt. Daarbij gaat het onder meer om PAK’s, benzeen en zware metalen als lood, nikkel en zink.
In de kooks- en gasfabrieken worden kooks geproduceerd door steenkool te verhitten. De kooks zijn nodig om in hoogovens het ijzererts te kunnen verhitten en verwerken tot ruw ijzer. Narendran en Chatterjee benadrukten zaterdag dat die kooks in de toekomst ook kunnen worden geïmporteerd uit bijvoorbeeld India. De productiekosten zouden in IJmuiden nauwelijks hoeven stijgen, omdat hogere kosten voor bijvoorbeeld transport voor een aanzienlijk deel kunnen worden gecompenseerd doordat de Nederlandse dochter minder kwijt zal zijn aan CO2-emissiehandelsrechten.
Een groter probleem is dat de kooks- en gasfabrieken ook voor andere doeleinden zijn verbonden met andere delen van het productieproces, onder andere voor de levering van warmte. Door voortijdige sluiting zou het gehele productieproces stil kunnen komen te liggen.
De mogelijke intrekking van de vergunningen door de omgevingsdienst heeft in principe niets te maken met Tata’s voornemens om de CO2-uitstoot te verminderen en de staalproductie dus minder klimaatschadelijk te maken. Voor die plannen om in een nieuwe elektrische vlamboogoven schroot om te smelten tot nieuw staal, zijn geen kooks nodig.
Op dit moment lopen nog maatwerkgesprekken met de Nederlandse overheid over dit vergroeningsplan. In een intentieverklaring kwamen de partijen eerder dit jaar overeen dat de overheid tot 2 miljard euro ter beschikking zou stellen, terwijl het bedrijf er zelf tot 4 miljard in zou steken. Later dit jaar zou een definitieve overeenkomst gesloten moeten worden.
Of de aankondiging van de omgevingsdienst die gesprekken doorkruisen, is op dit moment niet helder. Narendran en Chatterjee benadrukten zaterdag dat er eerst duidelijkheid zal moeten komen over de regelgeving in Nederland. Zij bekritiseerden de Nederlandse milieunormen, die strenger zouden zijn dan in de rest van Europa, en laakten de onzekerheid die dat creëert. „Dit zal eerst opgelost moeten worden, voor er beslissingen over grote investeringen genomen kunnen worden”, zei Chatterjee.