Oorlog in Oekraïne Met de massale inzet van steeds vernuftiger drones brengt Oekraïne langzaam een kentering teweeg in de oorlog tegen Rusland. Plotseling lag Moskou onder vuur, terwijl de Oekraïense strijdkrachten aan het front actiever zijn dan de Russen.
Bewoners inspecteren een balkon van een appartementencomplex in Krasnogorsk in de regio Moskou, na een Oekraïense droneaanval afgelopen weekeinde.
In het weekeinde waarin de Oekraïense krijgsmacht er voor het eerst in slaagde de massale Moskouse luchtverdediging te verzadigen, bracht president Volodymyr Zelensky in een toespraak nóg een „significant resultaat” naar buiten: langs de frontlinies waren in een etmaal méér Oekraïense „actieve operaties” geweest dan Russische.
In de ruim vier jaar sinds de grootschalige Russische invasie waren de Oekraïense strijdkrachten vrijwel uitsluitend in het defensief. Dit voorjaar is dat beeld aan het kantelen, constateren militaire analisten. „Er is veel gedaan dit jaar”, zei Zelensky zondagavond. „En de verschuiving van de balans in de acties op het slagveld is zichtbaar.”
Dat komt volgens Zelensky hard aan in het Kremlin, dat in februari 2022 zou zijn uitgegaan van een overval van hooguit een week op het buurland. Inmiddels duurt de ‘speciale militaire operatie’ al vier maanden langer dan de betrokkenheid van de Sovjet-Unie bij de Tweede Wereldoorlog.
Met de droneaanval in het weekeinde op Moskou toonde de Oekraïense Veiligheidsdienst dat de Russen zich ook in de zwaar beveiligde hoofdstad niet meer veilig kunnen wanen. Op videobeelden was te zien hoe Oekraïense drones, ondanks de overdadige Russische luchtafweer, letterlijk tussen de flatgebouwen door vlogen. Bij de aanval werden volgens Kyiv onder meer de olieraffinaderij van Moskou geraakt, twee brandstofpompstations en een fabriek voor halfgeleiders.
Dat de Oekraïners erin slaagden door de Russische luchtverdediging heen te dringen lijkt een wonder, gelet op de dichtheid van de Moskouse verdedigingsringen: volgens de Oekraïense website Militarny zijn in en rond de hoofdstad zeker 130 luchtverdedigingssystemen geïnstalleerd.
Zelensky schaarde de aanvallen zondag onder „onze langeafstandssancties tegen Rusland”. Daarmee doelt de president op de campagne tegen militaire doelen en de olie-industrie, de motor van president Poetins oorlogseconomie.
Oekraïne treft inmiddels bijna dagelijks olieraffinaderijen, brandstofdepots en pompstations, sommige op bijna tweeduizend kilometer afstand van de Oekraïense grens. De enorme landmassa die altijd in Ruslands voordeel werkte, is door deze tactiek verworden tot een groot nadeel, signaleren militaire analisten. Rusland heeft onvoldoende luchtafweer om al zijn belangrijke objecten te verdedigen.
De Oekraïense aanvallen op militaire en strategische economische doelen contrasteren met de „criminele aanvallen” die de Russen al jaren uitvoeren op de Oekraïense bevolking, schreef de Amerikaanse oorlogshistoricus Phillips O’Brien zaterdag. Vorige week nog kwamen in twee dagen zeker 24 Oekraïense burgers om door Russische aanvallen met meer dan vijftienhonderd drones. Bij Oekraïense aanvallen op Rusland vallen ook wel burgerslachtoffers, maar zijn burgers niet het doelwit. Oekraïne maakt het onderscheid tussen civiele en militaire doelen zo zorgvuldig mogelijk, mede om Europese steun niet te verliezen.
O’Brien denkt dat de Oekraïense strategie op den duur meer invloed heeft op de uitkomst van de oorlog dan de Russische aanvallen op burgers. „Die lijken het Oekraïense verzet niet te breken, eerder te versterken.” Tegelijkertijd zien analisten hoe de Russische economie steeds verder wordt verzwakt door de droneaanvallen op de Russische energiesector.
Dat lijkt merkbaar onder de Russische bevolking: uit een opiniepeiling bleek vorige week voor het eerst sinds 2022 dat respondenten meer aandacht hadden voor de Oekraïense aanvallen op Rusland dan voor de ontwikkelingen aan het front.
Maar ook op de slagvelden in Oekraïne lijken de rollen langzaam om te draaien. En ook daar gebeurt dat door de innovatieve Oekraïense wapenindustrie, die inmiddels miljoenen drones per jaar produceert – meer dan Rusland, en betere, volgens militaire analisten. Met die drones worden volgens Kyiv maandelijks ruim dertigduizend Russische militairen uitgeschakeld – gedood of ernstig verwond. De Russen zouden niet meer in staat zijn die verliezen volledig te compenseren, waardoor de bezettingsmacht in Oekraïne langzaam slinkt.
Daarnaast zijn er boven de frontlinies zoveel drones in de lucht dat geen beweging onopgemerkt blijft. Omdat de Russen geen toegang meer hebben tot het Starlink-netwerk van Elon Musk, waardoor hun communicatiemogelijkheden sterk zijn verminderd, is hun opmars grotendeels tot stilstand gebracht.
Minstens zo opvallend zijn de ontwikkelingen áchter de frontlinies, waar de Russische aanvoer van troepen en materieel steeds meer in het gedrang lijkt te komen. Vorige week maakte het Oekraïense Eerste Azov Korps melding van dronepatrouilles en -aanvallen boven de bezette stad Marioepol, waar een bataljon van hetzelfde legerkorps in het voorjaar van 2022 lange tijd stand hield op het terrein van de Azovstal-staalfabrieken. Donderdag is het precies vier jaar geleden dat de Russen de stad innamen.
Volgens analisten van het Institute for the Study of War (ISW) maken de Oekraïense middellangeafstandsdrones (tot 160 kilometer) het mogelijk Russische aanvoerlijnen af te snijden achter de frontlinies, waardoor de bevoorrading van de troepen in de knel komt. Volgens het instituut verminderen deze droneaanvallen niet alleen de Russische capaciteit voor offensieve operaties, maar ook „de mogelijkheden om zich te verdedigen tegen Oekraïense tegenaanvallen”.
Het Azov Korps richt zich onder meer op de verbindingsweg tussen Marioepol en Berdjansk, ruim honderd kilometer ten zuiden van het front, en cruciaal voor de bezettingstroepen op de Krim en de regio’s Cherson, Zaporizja en Donetsk.
In een video toont ‘Azov’ beelden van aanvallen op doelen in de stad en langs de weg, waar militair materieel jarenlang ongestoord kon rondrijden. Nu worden vliegvelden, luchtafweerinstallaties, brandstofdepots, munitieopslagplaatsen, commandocentra en andere doelen in de regio bestookt, waardoor de Russen logistieke problemen krijgen bij hun militaire operaties. De Russen, zo stelde het Oekraïense ministerie van Defensie in een reactie op de Azov-berichten, „zullen nergens veilig zijn op onze bodem”.