In 2013 schreef basketballer Jason Collins geschiedenis als eerste openlijk homoseksuele speler in een van de grote Amerikaanse sportcompetities voor mannen. De pionier uit Los Angeles overleed deze week op 47-jarige leeftijd aan de gevolgen van hersenkanker.
schrijft voor de Volkskrant over Amerikaanse sporten.
‘Ik ben een 34-jarige NBA-speler. Ik ben zwart en ik ben gay.’ Met die twee zinnen begon basketballer Jason Collins in april 2013 zijn baanbrekende essay in het Amerikaanse tijdschrift Sports Illustrated. Twaalf seizoenen lang had hij zijn geheim meegedragen, maar nu, in de herfst van zijn carrière, vond hij het genoeg geweest.
Met zijn coming-out werd Collins de eerste openlijk homoseksuele speler in een van de grote, populaire mannencompetities van de VS. In basketbalcompetitie NBA, maar ook de NFL (American football), MLB (honkbal) en NHL (ijshockey) had op dat moment nog niemand aangedurfd wat hij deed.
Dinsdag maakte de NBA bekend dat Collins op 47-jarige leeftijd is overleden. De laatste acht maanden kampte de Amerikaan met een agressieve vorm van hersenkanker. ‘Zijn invloed reikte veel verder dan het basketbalveld’, reageerde competitiebaas Adam Silver op zijn dood.
Collins speelde dertien seizoenen in de NBA, het langst voor New Jersey Nets. De 2,13 meter lange basketballer stond bekend als een dienstbare speler. Geen ster, maar iemand die het vuile werk onder de ring opknapte. Mede daardoor was hij geliefd onder zijn teamgenoten.
‘Deze komt hard aan’, reageerde Jason Kidd, voormalig sterspeler van de Nets. ‘Hij was een pionier en had ongekend veel moed.’ In 2002 en 2003 speelde Collins met Kidd in de finale van de NBA, beide keren verloren ze die. Gedurende zijn carrière kwam hij voor zes NBA-clubs uit.
Op het moment dat zijn essay in Sports Illustrated verscheen, was Collins transfervrij en was het maar de vraag of hij nog een club zou krijgen. Dat gegeven maakte zijn coming-out nog dapperder. In de VS was het homohuwelijk nog niet gelegaliseerd (dat gebeurde in 2015) en de mannelijke sportwereld was (en is) bepaald geen toonbeeld van homo-acceptatie.
Toen de Britse NBA-speler John Amaechi in 2007 uit de kast kwam, zij het na zijn pensioen, verklaarde oud-sterspeler Tim Hardaway in een radio-interview dat hij een hekel had aan homo’s en nooit de kleedkamer met iemand als Amaechi had willen delen. Later kwam Hardaway tot inkeer en ontpopte hij zich juist tot voorvechter van homorechten.
Een paar seizoenen voor de onthulling van Collins was sterbasketballer Kobe Bryant nog beboet omdat hij een scheidsrechter een homofoob scheldwoord had toegeschreeuwd. Wel was Bryant in 2013 een van de basketballers die zijn steun voor Collins uitsprak. ‘Laat je niet beperken door de onwetendheid van anderen’, schreef hij toen op sociale media.
Collins zou alsnog een club krijgen. Halverwege het seizoen 2013-2014 kreeg hij op 35-jarige leeftijd opnieuw een contract bij de Nets, die inmiddels waren verhuisd naar Brooklyn. Het zou zijn laatste seizoen worden; in 2014 ging hij met pensioen.
Collins groeide op in Los Angeles en was een uitblinker in zijn middelbareschoolteams en later aan de Stanford Universiteit in Californië. Daar speelde hij samen met zijn tweelingbroer Jarron (2,11 meter), die ook de NBA zou halen. In 2001 maakten de boomlange Collins-broers hun debuut in de topcompetitie.
Jason Collins, acht minuten ouder dan Jarron, kwam in 2013 tot zijn besluit om zijn geaardheid wereldkundig te maken toen hij zijn vroegere kamergenoot bij Stanford, een toenmalig Congreslid, zag meelopen bij een Pride-optocht in Boston. ‘Het maakte me jaloers’, schreef Collins. ‘Omdat ik nog niet uit de kast was gekomen, kon ik er niet bij zijn om mijn goede vriend toe te juichen.’ In 2013 liep hij alsnog mee bij de parade in Boston.
Voor zijn publicatie in Sports Illustrated had hij eerst enkele vrienden in vertrouwen genomen en zijn nieuws verteld. Het luchtte op, schreef Collins. ‘Ik wist zeker dat mijn wereld in elkaar zou storten als iemand dit zou weten. Maar nu ik mijn seksualiteit kan erkennen, voel ik me voor het eerst in mijn leven compleet.’
Vooral op het internet leidde de onthulling van Collins tot homofobe reacties. American footballspeler Mike Wallace vroeg zich af waarom Collins in hemelsnaam voor mannen koos, terwijl de vrouwen aan zijn voeten lagen, een opmerking waarvoor hij zich later verontschuldigde.
In grotere mate oogstte Collins bewondering. ‘Maximaal respect’, reageerde sterspeler Steve Nash. Ook kreeg Collins een telefoontje van toenmalig president Barack Obama. ‘Ik kan niet trotser zijn’, vertelde die hem. Een jaar later zat Collins op de eretribune bij de State of the Union-speech van de president.
Tijdens zijn basketbalpensioen bleef Collins ambassadeur van de NBA en groeide zijn politieke betrokkenheid. In 2016 voerde hij campagne voor de Democratische presidentskandidaat Hillary Clinton.
Volgens NBA-baas Silver en anderen zou Collins de competitie inclusiever hebben gemaakt, maar op het veld is daar vooralsnog weinig van terug te zien. Sinds Collins is er geen actieve, openlijk homoseksuele basketballer meer geweest.
In de NFL was Carl Nassib in 2021 de eerste die uitkwam voor zijn seksualiteit, en in de NHL staat de openlijk homoseksuele Luke Prokop onder contract bij NHL-team Nashville Predators (waar hij in een ontwikkelingsteam wordt gestald). De meeste spelers die uit de kast komen, wachten daar nog steeds mee tot na hun laatste wedstrijd.
In december liet de inmiddels getrouwde Collins voor het laatst uitvoerig van zich horen in een interview met ESPN, waarin hij sprak over zijn zeldzame vorm van hersenkanker. ‘Een monster met tentakels’, noemde hij die. Collins vloog voor een experimentele therapie naar Singapore en klonk nog hoopvol over de kansen om zijn leven te verlengen.
Ook blikte hij in het interview terug op zijn coming-out in 2013. ‘Je leven wordt zo veel beter als je jezelf kunt zijn. Ik kan nu zeggen dat de laatste twaalf jaren de beste van mijn leven zijn geweest.’
In zijn dertien seizoenen in de NBA speelde Collins voor New Jersey Nets, Memphis Grizzlies, Minnesota Timberwolves, Atlanta Hawks, Boston Celtics en Washington Wizards. Collins, gemiddeld goed voor 3,6 punten per wedstrijd, werd vooral geprezen om zijn kwaliteiten als verdediger.
Collins werd na zijn basketbalcarrière een fanatiek tennisser en was een graag geziene gast bij de US Open in New York. ‘Jason veranderde levens met zijn moed en authenticiteit’, reageerde tennislegende en lhbti-icoon Billie Jean King op zijn dood.
Collins’ tweelingbroer Jarron is nog altijd werkzaam in de NBA. Na tien seizoenen in de NBA, voornamelijk voor Utah Jazz, werd hij assistent-coach. Momenteel is hij in dienst van New Orleans Pelicans.
Source: Volkskrant