Ambtenaren van het ministerie van Financiën hebben woensdag zeven oplossingen gepresenteerd voor het aflopen van de 30-jaarstermijn van de hypotheekrenteaftrek. Hun werk is mogelijk voor niks geweest, want de VVD sorteert voor op de default-optie: niets doen.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
Bijna een miljoen Nederlandse huishoudens verliezen op 1 januari 2031 in één klap hun hypotheekrenteaftrek. Deze huizenbezitters hebben dan al dertig jaar gebruikgemaakt van het fiscale voordeel, en dat is sinds 2001 de maximumtermijn.
Sommige van deze huishoudens zien hun maandlasten dan met honderden euro’s stijgen, omdat ze al die tijd weinig tot niets hebben afbetaald van hun ‘aflossingsvrije’ lening (de naam is misleidend, want de hypotheekverstrekker wil vroeg of laat toch echt zijn geld terugzien).
Enquêtes onder huiseigenaren wijzen uit dat een kwart tot de helft van de huizenbezitters niet weet wanneer ze hun recht op hypotheekrenteaftrek verliezen. Deze mensen zijn dus niet voorbereid op de plotselinge lastenstijging in 2031 en de jaren daarna. Vorige kabinetten zijn hier talloze keren voor gewaarschuwd.
Ambtenaren van het ministerie van Financiën kregen vorig jaar de opdracht om mogelijke oplossingen in kaart te brengen. Toenmalig NSC-staatssecretaris van Financiën Tjebbe van Oostenbruggen beloofde de Eerste Kamer dat de ambtelijke adviezen in het najaar van 2025 gereed zouden zijn. Dat kwam goed uit, want dan konden de aanbevelingen worden meegenomen in de volgende kabinetsformatie, zei hij erbij.
Maar het rapport kwam niet op tijd voor de formatie. Dat kwam VVD-minister van Financiën Eelco Heinen waaschijnlijk goed uit. Heinens VVD wil niet tornen aan de hypotheekrenteaftrek. De VVD heeft vorig najaar campagne gevoerd met de belofte dat de fiscale subsidie voor huiseigenaren ongemoeid zou blijven. De partij heeft dit tijdens de formatie ook doorgedrukt bij coalitiepartners D66 en CDA, die de aftrek wél wilden beperken.
Begin dit jaar meldde het ministerie aan de pers dat het eind maart uit zou komen, dus nadat het kabinet-Jetten al op het bordes had gestaan. Maart ging voorbij, april eveneens: geen rapport. Nu het half mei dan eindelijk het levenslicht ziet, wordt het onmiddellijk afgeserveerd door de VVD-top.
Het rapport dat het kabinet woensdag naar de Tweede Kamer stuurde, draagt zeven oplossingsvarianten aan die allemaal neerkomen op het afschaffen van de aftrek op ‘oude’ hypotheken (afgesloten vóór 2013). Voor hypotheken van later datum geldt al een aflosplicht als voorwaarde voor hypotheekrenteaftrek.
Twee oplossingsvarianten behelzen dat iedereen met een oude aflossingsvrije hypotheek die voor 2031 moet oversluiten naar een hypotheek die in dertig jaar wordt afbetaald. In dat geval blijft het recht op renteaftrek tot en met 2042 (variant 1) of nog eens dertig jaar (variant 2) bestaan. Wie niet oversluit, verliest de aftrek in 2031.
In twee andere varianten stopt de aftrek voor alle oude hypotheken respectievelijk in 2031 of 2042. In het laatste geval (2042) betekent dit dat huiseigenaren die in 2031 al dertig jaar aftrek hebben genoten, er nog twaalf jaar langer van kunnen profiteren. Een vijfde variant bouwt de aftrek voor oude hypotheken tussen 2031 en 2042 geleidelijk af naar nul.
Oplossingsvariant zes en zeven komen neer op een verruiming van de aftrek, en zijn daarom erg kostbaar. In deze varianten kunnen huiseigenaren na elke verhuizing, en bij elke nieuwe hypotheek die ze afsluiten, opnieuw dertig jaar renteaftrek claimen. De enige voorwaarde is dat de lening in dertig jaar wordt afgelost (annuïtair of lineair). Renteaftrek blijven claimen op oude aflossingsvrije hypotheken is dus ook in deze varianten niet meer mogelijk na 2031 (variant 6) of 2042 (variant 7).
Het kabinet heeft dus wat te kiezen. Maar Heinen maakte dinsdag, een dag voordat het rapport verscheen, al duidelijk dat de coalitie wat hem betreft gaat voor een variant die slechts zijdelings in het rapport wordt vermeld, namelijk niets doen. Een versobering van de aftrek is voor de VVD onbespreekbaar, zei de bewindsman tegen RTL Z. ‘We houden het gewoon zoals het is’, aldus Heinen.
Niets doen zou betekenen dat 40 procent van de huizenbezitters over vijf jaar geen hypotheekrente meer mag aftrekken. Maar de Belastingdienst kan dat niet controleren en handhaven, omdat de fiscus niet over de benodigde hypotheekgegevens beschikt. De Belastingdienst weet helemaal niet wanneer hypotheken zijn afgesloten en of daarop wordt afgelost of niet. Een gestandaardiseerde controle is niet mogelijk, omdat de belastingsystemen daar niet op zijn ingesteld en elk individueel geval anders is.
‘Als er geen besluitvorming plaatsvindt – en de huidige situatie dus in stand blijft – worden vanaf 2031 problemen voorzien rondom de uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid van de 30-jaarstermijn’, schrijven de ambtenaren. ‘De gemiste jaarlijkse belastingopbrengsten kunnen oplopen tot boven de 100 miljoen euro door het (on)bewust overschrijden van de 30-jaarstermijn.’
Die bescheiden schatting van de inkomstenderving voor de schatkist is gebaseerd op de aanname dat veruit de meeste huiseigenaren eerlijk zijn en de rente vrijwillig niet meer aftrekken als hun 30-jaarstermijn voorbij is. Of dat een realistische aanname is, is zeer de vraag.
Alle media en het ministerie zelf hebben nu immers uitgebreid gemeld dat de Belastingdienst niet in staat is het recht op aftrek te controleren. Niet-naleving scheelt huiseigenaren honderden tot duizenden euro’s per jaar, wat een sterke prikkel kan zijn om onwetendheid te veinzen.
Minister Heinen rekent desondanks op de eerlijkheid van de belastingbetaler, zei hij tegen RTL Z: ‘Als iedereen zich gewoon aan de regels houdt en na dertig jaar geen aftrek meer claimt, is er geen probleem.’
De VVD’er vindt het ook niet echt zijn pakkie-an. ‘Dit is voor een volgend kabinet waar dit dan speelt.’ Vicepremier en VVD-leider Dilan Yesilgöz beaamde dit woensdag op een persconferentie. ‘Dit is een technisch probleem. Een volgend kabinet is daarvoor aan zet.’
Hoe coalitiepartners D66 en CDA hiertegen aankijken, zal moeten blijken.
Luister ook naar onze politieke podcast ‘De Kamer van Klok’:
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant