In 2050 moet de haven van Rotterdam klimaatneutraal zijn. Maar die kant gaat het volgens Maikel van Wissen van ngo Advocates for the Future niet op, en daarom zit een rechtszaak in de pijplijn. ‘We horen geen harde doelen over de afbouw van hun fossiele industrie.’
is economieredacteur. Hij schrijft over het grote geld en corruptie.
Tot een paar jaar geleden verdedigde Maikel van Wissen (49) als ambitieus advocaat bij het gerenommeerde Zuidas-kantoor De Brauw Blackstone Westbroek nog bedrijven als Shell en andere fossiele multinationals. Maar dinsdag stond hij als directeur van Advocates for the Future op de kade langs de Nieuwe Maas in Rotterdam, om een zeilbootje vol jongeren uit te zwaaien die namens de organisatie een sommatiebrief gingen aanbieden aan het Havenbedrijf Rotterdam. Eis: de haven moet een concreet plan opstellen om haar fossiele activiteiten af te bouwen.
Als er binnen zes weken geen afdoende antwoord komt, spant de organisatie een rechtszaak aan.
Advocates for the Future is een nieuwe ngo, bestaande uit tien advocaten, campaigners en experts, mede gefinancierd door vermogende donateurs, die zich richten op klimaatzaken. Tot dusver huurden organisaties als Greenpeace en Milieudefensie externe advocatenbureaus in. Van Wissen wil de zaken zelf voeren, met andere ambitieuze juristen zoals Hannah Prins, voorheen van Extinction Rebellion. ‘Ik heb twintig jaar in wetboeken rondgesnuffeld. Die kennis wil ik nu inzetten voor iets dat ik echt belangrijk vind.’
Waarom hebben jullie de haven van Rotterdam uitgekozen als doelwit?
‘We wilden niet doen wat anderen al hebben gedaan, daar heeft de klimaatbeweging niets aan. Urgenda heeft de Nederlandse staat aangeklaagd, en Milieudefensie heeft Shell aangeklaagd. Een overheid en een bedrijf dus. Wij vonden het gek dat er nooit een overheidsbedrijf is aangeklaagd. Het Havenbedrijf Rotterdam is voor 70 procent in handen van de gemeente Rotterdam, en voor 30 procent in handen van de staat. Omdat de Nederlandse overheid de klimaatafspraken van Parijs heeft ondertekend en zo’n staatsdeelneming een centrale rol in het systeem speelt, rust daarop een extra verantwoordelijkheid.’
Willen jullie dat de haven stopt met zijn fossiele activiteiten?
‘Dat is op termijn onvermijdelijk. In 2050 moet de haven klimaatneutraal zijn. Dat wil het havenbedrijf zelf ook. Wij vragen niets waarvan zij niet zeggen dat ze het zelf al doen. Maar wij zien geen pad dat daarheen leidt. We hebben veel gesprekken gevoerd, en horen geen harde doelen over de afbouw van hun fossiele industrie. Een waterstoffabriek is mooi, maar niet genoeg.’
De uitstoot van de bedrijven in de haven is de afgelopen jaren toch flink gedaald?
‘Ja, maar dat is wat scope 1 heet: de eigen uitstoot. Maar door de haven gaat ook een enorme stroom fossiele brandstoffen die elders worden verstookt. Deze scope 3-uitstoot, 16 procent van de Europese uitstoot, is de afgelopen decennia niet gedaald. Rotterdam is het centrum van het Europese fossiele complex.’
Is de haven daar dan ook verantwoordelijk voor? Milieudefensie werd in hoger beroep in het ongelijk gesteld.
‘Dat is maar ten dele zo. Het Hof vond dat Shell wel degelijk verantwoordelijk is voor de uitstoot van degenen die hun brandstoffen gebruiken. Het Hof vond alleen niet dat de rechter een bedrijf een reductie-eis kan opleggen.’
Is dit geen ander geval? Het zijn niet de producten van het Havenbedrijf die elders worden verbrand.
‘Het Havenbedrijf is de uitbater van een stuk grond. Zij bepalen als verhuurder wat daarop gebeurt. In de huurcontracten van het Havenbedrijf staat voor zover wij weten vrij precies omschreven wat daar moet gebeuren. Je kunt niet ineens windmolens neerzetten op de plek van een raffinaderij. Dus heeft het Havenbedrijf een bepalende rol, en die is nu heel fossiel.’
Willen jullie dat die contracten worden verscheurd?
‘Ja, in het uiterste geval. We willen dat het Havenbedrijf zijn klanten aanspreekt: jullie moeten iets anders verzinnen, want dit contract wordt niet verlengd. Dat zien wij nog niet. Wat wij wel zien is dat er nieuwe fossiele contracten worden gesloten, met een looptijd tot bijvoorbeeld 2045. En dat er investeringen worden gedaan in de uitbreiding van een lng-terminal. Wij willen dat dat niet meer gebeurt, want zo word je niet klimaatneutraal in 2050.’
Veel van de fossiele brandstoffen en grondstoffen zijn bestemd voor Duitsland. Er is in Europa een heel systeem opgetuigd, het ETS, dat de rechten op uitstoot van broeikasgassen steeds schaarser en duurder maakt en zo fossiele bedrijven tot verandering dwingt. Lost dat het probleem niet op?
‘Het is heel cynisch, maar daar vertrouw ik niet op. Je hebt afgelopen jaar kunnen zien hoe snel Brussels beleid kan veranderen, toen de richtlijn voor ketenverantwoordelijkheid werd afgezwakt. Het is ook mogelijk dat die bedrijven Rotterdam als een afvoerputje beschouwen, en daar als allerlaatste hun raffinaderijen sluiten. En dan heb je dus niets meer, in Rotterdam.’
En dat is niet de bedoeling?
‘Als ik door de haven rijd, ben ik onder de indruk van die installaties, en ook wel een beetje trots. Maar je moet een plan hebben. Wat gebeurt daarna? Ook voor de 180 duizend mensen die hier werken.’
De sommatiebrief is net overhandigd aan Margreet Poot, het hoofd juridische zaken van het Havenbedrijf. Zij zegt de brief als belangrijk signaal te beschouwen. Wat verwacht u?
‘Margreet is een oud-collega van me bij De Brauw. Ik heb bewust informeel een koffie met haar gedronken om uit te leggen welke juridische vraagstukken wij voor het Havenbedrijf zien en hoe we daar tegenaan kijken. Dat was prettig. Dat is het fijne aan het werk dat we doen: uiteindelijk zijn we experts die een juridisch-inhoudelijke discussie aanzwengelen. Dan kun je een inhoudelijk gesprek voeren. En zonodig de rechter laten oordelen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant