Max Pam is schrijver en columnist van de Volkskrant.
Vorige week zorgde Donald Pols, directeur van Milieudefensie, voor opschudding door over te stappen naar Tata Steel, waar hij directeur duurzaamheid en communicatie wordt. Onmiddellijk na de bekendmaking ontstond een tweedeling die klassiek is voor de Nederlandse samenleving: die tussen de dominees en de kooplui. Hoon was zijn deel bij de dominees, maar nog liever noemden zij Pols een verrader en een overloper. Bij zijn nieuwe werkgever gaat hij aanzienlijk meer verdienen, wat in de ogen van de dominees betekent dat hij een principeloze zakkenvuller is, die het voornamelijk doet voor het geld. Pols is, las ik, een hypocriete opportunist die zijn vorige baan slechts heeft gebruikt om zichzelf te verrijken.
Bij de kooplui daarentegen klonk een heel ander geluid. Daar was Pols geen verrader, maar juist een held. Bij Tata Steel zou hij meer kans hebben om zijn idealen inzake milieu en klimaat te verwezenlijken. Hij zit daar dicht bij het vuur en kan met zijn kennis invloed uitoefenen op degenen die de echte beslissingen nemen. Een win-winsituatie.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
In Nederland leeft een oude traditie om de ideeën van de dominee en de koopman te verenigen, waarbij de koopman meestal aan het langste eind trekt als hij zich in retrospectief maar schuldig en berouwvol toont. Zover is het in het geval van Pols nog lang niet. In de Volkskrant gaf Peter de Waard onder de kop ‘Is hoogverraad geen zonde meer?’ een paar voorbeelden van overlopers naar het vijandelijke kamp. Hij noemt onder meer Mona Keijzer, die van het CDA naar de BBB vertrok, en zelfs die van Johan Cruijff, die zijn carrière niet beëindigde bij Ajax, waar hij begon, maar bij aartsvijand Feyenoord.
Het kostte me geen moeite meer voorbeelden te vinden. Neem Faiza Oulahsen, het uithangbord van Greenpeace, die ineens voor KPMG ging werken. Zo enter je een boorplatform, zo adviseer je bedrijven die activisten liever niet zien komen. Ooit was Neelie Kroes een strenge toezichthouder in Brussel, tot ze Uber ging adviseren over die strenge regels. In Duitsland maakte Joschka Fischer furore als overloper. Na zijn tijd bij de Grünen ging hij als consultant het bedrijfsleven in en werd autofabrikant BMW een van zijn klanten. Nog gisteren stelde Poetin voor om oud-bondskanselier Gerhard Schröder te laten bemiddelen bij het beëindigen van de oorlog in Oekraïne. Ontegenzeggelijk is Schröder kampioen-overloper. Hij vulde zijn zakken bij de Russische bedrijven Gazprom en Rosneft en verraadde de Duitse zaak op zo’n rigoureuze manier dat hij zijn eigen sociaaldemocratische partij – de SPD – hem wilde royeren. Het idee van Schröder als bemiddelaar werd dan ook door de EU hooghartig afgewezen.
De lijst van overlopers is schier eindeloos. Overal kom je ze tegen, ze lijken in alle haarvaten van de samenleving te zitten. Ze komen zelfs voor in de Volkskrant. Als je vindt dat Donald Pols in diepste wezen een verrader is, dan zou je ook moeten vinden dat Volkskrant-columnist Diederik Samsom niet de baas van de Gasunie mag zijn, maar dat hij de wereld een grotere dienst zou bewijzen door zich dagelijks namens Greenpeace aan schepen te laten vastketenen. Of neem Philippe Remarque. Hij begon zijn journalistieke carrière bij De Telegraaf, maar switchte naar de Volkskrant, waar hij het tot hoofdredacteur bracht. Eenmaal daar aangekomen, stapte hij over naar de directie van uitgever DPG, waar hij ongetwijfeld meer ging verdienen dan wat hij ooit als correspondent van De Telegraaf in zijn loonzakje had kunnen verwachten.
Links stapt dus niet alleen over naar rechts, rechts kan ook overstappen naar links. In dat opzicht denk ik met enige weemoed aan Nausicaa Marbe, die juist van de Volkskrant naar De Telegraaf vertrok. Zelf ben ik als columnist begonnen bij NRC en zal ik vermoedelijk eindigen bij de Volkskrant. Als freelancer ben ik, binnen zekere grenzen van mijn overtuiging, in de krantenwereld altijd een gelukszoeker geweest. Om het geld heb ik nooit geschreven, maar als ik ergens meer kon verdienen dan was ik daar wel gevoelig voor.
De lange lijst van overlopers overziende, moet je haast wel tot de conclusie komen dat trouweloosheid ons in de genen zit. Bij het verlaten van de baarmoeder zijn wij al direct ontrouw aan degene die ons zo lang gevoed en gedragen heeft – onze eigen moeder. Nieuwsgierigheid naar de wereld doet de rest. Er moet iets mis zijn met het kind dat deze nieuwsgierigheid mist, dat zal eventueel met geweld uit het nest worden gegooid.
Het verwijt van hypocrisie voor de overloper is op zichzelf ook hypocriet, want wie nooit van richting verandert, gaat staande op zijn recht het graf in. Daarom hoop ik dat Donald Pols succes heeft. Als hij er tenminste maar voor zorgt dat het Hoogovenschaaktoernooi blijft bestaan.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.