De publieke omroep staat voor een ‘existentiële uitdaging’ en zou zich bewuster moeten worden van zijn cruciale rol voor de democratie. Dat schrijft een onafhankelijke commissie in een kritisch rapport over de werkwijze van de publieke omroep (NPO) tussen 2022 en 2026.
is media- en cultuurredacteur van de Volkskrant.
De NPO heeft geen ‘expliciete strategie’ om onze democratie gezond te houden, aldus het rapport Focus op de kernwaarden. Er zijn te veel kapiteins op één schip. En sinds een paar jaar heeft de NPO te maken met Ongehoord Nederland!, een omroep die weinig lijkt te geven om journalistieke kwaliteit en meermaals op de vingers is getikt vanwege het verspreiden van onjuiste informatie.
In deze op drift geraakte tijden zou de publieke omroep volgens de evaluatiecommissie meer moeten focussen op kernwaarden als ‘kwaliteit en betrouwbaarheid; pluriformiteit; onafhankelijkheid; en toegankelijkheid’. Democratieën staan volgens de commissie wereldwijd onder druk. Tegelijkertijd zijn bigtechbedrijven meer uit op het verkrijgen van maximale aandacht dan het waarborgen van journalistieke kwaliteit.
Om dit advies te onderstrepen besteedt de evaluatiecommissie flink wat pagina’s aan de grootste bedreiging voor de journalistieke integriteit van de publieke omroep: aspirant-omroep Ongehoord Nederland (ON).
Geconstateerd wordt dat ON herhaaldelijk niet voldoet aan ‘de professionele en journalistieke kwaliteitsstandaarden van de publieke omroep’ door feiten en meningen niet te scheiden en door ‘aantoonbaar onjuiste informatie’ onweersproken te laten passeren. Met die handelwijze zou ON de betrouwbaarheid van de publieke omroep op de tocht zetten.
Weinig te spreken is de evaluatiecommissie ook over de manier waarop ON omgaat met de Ombudsman, die meerdere keren oordeelde dat de aspirant-omroep het niet zo nauw nam met de feiten. Hoewel ON beloofde voortaan beter werk af te leveren blijkt de omroep nog steeds de Code Journalistiek Handelen van de publieke omroep te overtreden.
Een panklare oplossing voor dit probleem heeft de evaluatiecommissie niet. De commissie constateert vooral dat het ontbreekt aan ‘een toezichthouder die sancties kan verbinden aan uitspraken over de inhoud van programma’s’.
De evaluatiecommissie behandelde ook aspirant-omroep Zwart, maar het is ON die de commissie de meeste zorgen baart.
Het Commissariaat voor de Media, de Nederlandse mediawaakhond, zegt de zorgen van de evaluatiecommissie te delen en stelt dat het tijd is voor een onafhankelijke toezichthouder die programma’s kan controleren op journalistieke kwaliteitseisen en eventueel sancties kan opleggen.
Een ander kritiekpunt van de evaluatiecommissie betreft de logheid van het bestel. De publieke omroep moet nog veel meer een ‘slagvaardige organisatie’ worden. ‘Het Nederlandse publieke omroepbestel kent een complexe inrichting. Er zijn te veel kapiteins die elk hun eigen koers varen.’
Die structurele verandering is vorig jaar al in gang gezet door het kabinet-Schoof. Vanaf 2029 moeten alle omroepen samengaan in verschillende ‘omroephuizen’, ingericht naar onderlinge verwantschap. Met deze stap kan er onder meer flink gesnoeid worden in het dichte woud van bestuurders en raden van toezicht die leiding geven aan de individuele omroepen. In de nieuwe constructie hangt er één bestuur en één raad van toezicht boven een geheel omroephuis.
Source: Volkskrant