is oud-Amerikacorrespondent en commentator van de Volkskrant.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Een van de zwakke plekken in de Amerikaanse democratie is dat de machthebbers in de afzonderlijke staten de mogelijkheid hebben om hun kiesdistricten zo te tekenen dat ze meer volksvertegenwoordigers van hun voorkeur kunnen afvaardigen naar Washington. Vroeger was dit ‘gerrymandering’ maar eens in de tien jaar toegestaan, tegenwoordig kan het doorlopend. Met eindeloze data en speciale computerprogramma’s kunnen de districten zo bizar worden getekend dat de afvaardigingen per staat steeds minder representatief worden.
Er zat altijd een randvoorwaarde aan deze praktijk. In één of meerdere districten moesten eventuele minderheden die een (voldoende grote) coherente gemeenschap vormen in de meerderheid zijn. Dit om te voorkomen dat met name Afro-Amerikanen, die in de zuidelijke staten tussen de 20 en 40 procent van de bevolking vormen, zo worden ingedeeld dat ze nergens een ‘eigen’ volksvertegenwoordiger kunnen kiezen.
Deze voorwaarde, een belangrijk uitvloeisel van de Voting Rights Act van 1965, was in feite een lapmiddel om de excessen van het flexibele districtenstelsel te repareren. Het doel: ervoor zorgen dat Afro-Amerikanen (en andere minderheden) zich in het Congres vertegenwoordigd weten.
Dankzij deze wet is in het diepe zuiden van de VS het percentage zwarte volksvertegenwoordigers na 1965 gestegen van 0 tot 18 procent – precies hun aandeel in de bevolking. Het zijn deze volksvertegenwoordigers die de nog altijd voortdurende achterstelling op de politieke agenda hebben gehouden.
Daar heeft het Amerikaanse Hooggerechtshof nu een streep door gezet. De zes conservatieve rechters interpreteren de wet uit 1965 anders: ze stellen dat kleur geen rol mag spelen bij het hertekenen van kiesdistricten.
Dat radicale gerrymandering een discriminatoir effect heeft, is niet genoeg om het te verbieden – pas als ook een discriminatoire intentie bewezen kan worden, mag het niet. Aangezien geen racist ervoor uitkomt racistisch te zijn, biedt dit een uitgelezen kans om zwarte volksvertegenwoordigers uit de zuidelijke staten weg te tekenen.
Tennessee liet er geen gras over groeien en hertekende meteen zijn kieskaart. De Republikeinse machthebbers hakten het district Memphis in drieën en verdeelden de partjes over drie overwegend witte gebieden. Zo werd de zwarte bevolking weer op haar plek gezet: overal in de minderheid, zelfs al is die in een stad als Memphis, de stad waar Martin Luther King werd vermoord, in de meerderheid.
Het effect hiervan is dat de verkiezingen in Tennessee dit najaar waarschijnlijk slechts (witte) Republikeinse congresleden opleveren. Ook in Louisiana, Alabama, Mississippi, Florida, South Carolina en Georgia gaan de Republikeinen hun kaarten waarschijnlijk hertekenen, wat bij deze of volgende verkiezingen zo vijftien (door de zwarte bevolking gekozen) Democraten de kop kan kosten.
(De Democraten proberen in staten die zij controleren de districten ook in hun voordeel te herschikken, maar dat lukt minder goed. In Virginia zette het Hooggerechtshof van de staat er een streep door.)
Met zijn uitspraak heeft het Hooggerechtshof een van de belangrijkste resultaten van de burgerrechtenstrijd uit de jaren vijftig en zestig ‘onschadelijk’ gemaakt. De rechters, en de Republikeinse politici die er gretig gebruik van maken, laten hiermee zien dat het beleid van de regering-Trump, die positieve discriminatie verbood en zwarte oorlogshelden uit de geschiedenis schrapte, breed gedragen wordt door conservatief Amerika.
De cirkel is rond. In 2016 sloot de Republikein Mitch McConnell een duivelspact met Trump: hij hield de benoeming van een (door Obama voorgedragen) rechter voor het Hooggerechtshof tegen, zodat Trump er zelf een kon benoemen – als hij tot president gekozen werd. Voor veel conservatieven was het een reden om op Trump te stemmen. Trump leverde. Met de door Trump benoemde conservatieve rechters in het Hooggerechtshof proberen de Republikeinen nu hun macht veilig te stellen.
Zo glijden de VS terug naar de jaren vijftig. Het wachten is op een nieuwe Martin Luther King.
Source: Volkskrant