De Duitse diplomaat Christian Schmidt neemt ontslag als toezichthouder van de VN in Bosnië. Na bijna vijf jaar heeft de machtigste functionaris van het land ‘persoonlijk besloten zijn dienstverband te beëindigen’.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in Oost-Europa en Zuidoost-Azië.
Als Hoge Vertegenwoordiger van de Verenigde Naties moest Schmidt toezien op naleving van de Vredesakkoorden van Dayton, die in 1995 een einde maakten aan de bloedige burgeroorlog in Bosnië en Herzegovina. De afgelopen vijf jaar heeft Schmidt in zijn functie vaak ruzie gehad met de Bosnisch-Servische stokebrand Milorad Dodik, die steevast weigerde naar de Duitse VN-functionaris te luisteren.
Bosnië en Herzegovina is in 1995 gevormd uit de puinhopen van de oorlog die aan honderdduizend mensen het leven had gekost. De drie etniciteiten die elkaar bestreden, werden volgens een ingewikkelde constructie samengevoegd tot één land: Bosnië en Herzegovina, met als hoofdstad Sarajevo. Behalve uit de Bosnisch-Kroatische federatie bestaat het land ook uit de Bosnisch-Servische Republika Srpska.
De Hoge Vertegenwoordiger van de VN is de allerhoogste autoriteit in het land. Hij is boven de landsregering gesteld en heeft vergaande bevoegdheden: hij kan bijvoorbeeld wetten afkeuren en politieke leiders afzetten als die het vredesproces in de weg zitten.
Schmidt botste in zijn functie voortdurend met de leider van de Bosnische Serviërs, Milorad Dodik. Hun ruzie bereikte vorig jaar een dieptepunt: Schmidt draaide in april de subsidiekraan voor Servische politieke partijen dicht en zette de ongehoorzame Dodik af als president van de deelstaat. Dodik trok zich daar niets van aan. Hij negeerde Schmidt en bleef zitten.
Een poging Dodik te arresteren werd verijdeld door diens entourage. Er moest uiteindelijk een rechter aan te pas komen om de opstandige president tot de orde te roepen. Een rechtbank veroordeelde Dodik in augustus 2025 tot 1 jaar gevangenisstraf en verbood hem zich 6 jaar lang met politiek in te laten. De gevangenisstraf hoefde hij niet uit te zitten: die werd in hoger beroep omgezet in een geldboete.
Dodik probeerde openlijk het Servische deel van het land, de Republika Srpska, los te scheuren van de rest van Bosnië. Hij was een uitgesproken voorstander van samenvoeging van Srpska met het buurland Servië, en hij hield niet van de VN of de Europese Unie. Hij was daarentegen wel bevriend met de Russische president Vladimir Poetin. Zaterdag was hij nog in Moskou aanwezig bij de jaarlijkse parade waarmee Rusland de overgave van nazi-Duitsland en het einde van de Tweede Wereldoorlog herdacht.
In de burgeroorlog die duurde van 1992 tot 1995 bevochten (islamitische) Bosniërs en (orthodox-katholieke) Serviërs elkaar in een verwoestende oorlog. Serviërs bestookten jarenlang de voornamelijk door Bosniërs bewoonde stad Sarajevo, die in een dal lag omgeven door bergen.
Servische sluipschutters schoten vanuit die bergen op alles wat beneden in de stad bewoog: kinderen, bejaarden, bruidsparen, iedereen was een doelwit. De Serviërs lieten in de bergen boven de stad zelfs bezoekers toe die ze op Bosniërs lieten schieten. Sarajevo werd een symbool voor de Joegoslavische oorlogen. De stad werd uitgemoord en uitgehongerd en moest al die tijd via tunnels worden bevoorraad.
Het vredesproces verloopt al dertig jaar uiterst langzaam. De bevolkingsgroepen leven nog altijd volstrekt gescheiden van elkaar en verzoening is vaak niet meer dan een woord. Bosnië en Herzegovina is wel kandidaat-lid van de Europese Unie, maar is nog steeds niet klaar voor toetreding.
Christian Schmidt wilde zijn ontslag niet nader toelichten. Zijn opvolger zal worden benoemd door de internationale Vredes Implementatie Raad (PIC), die eveneens in 1995 in het leven is geroepen om de Vredesakkoorden van Dayton uit te voeren.
Source: Volkskrant