Op moeder-dochterretraites leren moeders vooral loslaten. „Ik weet nu dat ik mijn dochter niet in alles hoef te voorzien.”
De dochter van Rianne van Echtelt (50) uit Muiderberg zag het aanvankelijk echt niet zitten om mee te gaan. Een moeder-dochterretraite in de natuur, zonder telefoon, slapen in een tent – dat klonk niet bepaald aanlokkelijk. „Ze wilde zelfs liever thuisblijven om te studeren voor haar geschiedenistoets”, vertelt Van Echtelt. Na dagen aandringen besloot ze het over een andere boeg te gooien. „Toen ik zei dat ze niet hoefde te gaan en we het hele weekend zouden afblazen, wilde ze toch mee. De druk was ervan af.”
Het is nu drie jaar geleden dat Van Echtelt samen met haar toen dertienjarige dochter naar een Rite of Passage-weekend voor moeders en tienerdochters op een landgoed in Limburg ging, georganiseerd door organisatie Wilde Bloem. Haar dochter kampte al langer met angsten, en Van Echtelt vond het moeilijk om haar te steunen. „Voordat ik zwanger was van mijn dochter, heb ik bij twintig weken zwangerschap een baby verloren. Daardoor ben ik altijd ontzettend bang geweest om ook háár te verliezen. Ik vreesde dat ik die angst op haar heb overgedragen.” Ze hoopte dat het weekend hen dichter bij elkaar zou brengen, en misschien ook iets zou losmaken.
In Nederland is het aanbod aan moeder-dochterretraites de afgelopen jaren flink gegroeid. Er zijn er inmiddels tientallen verspreid door het hele land: voor moeders met dochters onder de tien jaar, voor moeders met pubers of voor moeders met volwassen dochters. Er worden cacaoceremonies, vrouwencirkels en fotoshoots ingezet. Een retreat kan „een magische bedding waar heling plaats kan vinden” zijn (Wombfulness, 597 euro per duo, overnachting in een tent), of „een soort mini-vakantie” waarin „jullie je band te versterken en jullie authentieke zelf te ontdekken” (Maartje Heger Retreats, 549 euro voor de moeder, 449 euro voor de dochter, in een boerderij). Het ene weekend richt zich op het verbeteren van de communicatie tussen moeder en puberdochter, het andere juist op samen stil zijn en mediteren. Maar het doel is steeds hetzelfde: de band versterken, vieren of verdiepen.
„We zijn als moeders de eerste rolmodellen voor onze dochters”, zegt Agnes Eising (52) uit Zutphen, opgeleid als jurist maar nu al tien jaar eigenaar van Wilde Bloem, dat een „een weekend vol verbinding” aanbiedt (495 euro per duo). Haar dochter van zeventien assisteert soms. Tijdens de Rite of Passage-weekenden, voor moeders met dochters tussen de twaalf en achttien jaar, staat de puberteit centraal. Hoe blijf je communiceren met je dochter terwijl zij zich van je los probeert te maken? En hoe kan je je dochter zo goed mogelijk begeleiden tijdens „de reis van rups tot vlinder”, zoals Eising het noemt?
Als openingsactiviteit laat Eising de moeders door de dochters naast elkaar zetten op volgorde van jong naar oud. Niet om een oordeel te vellen over leeftijden, maar om te laten zien dat elke vrouw in elke levensfase belangrijk is en ervaringen te delen heeft. „Moeders hebben zoveel wijsheid door te geven. Daar staan we niet elke dag bij stil.”
Over de moeder-dochterrelatie is veel gezegd en geschreven. De band wordt vaak aangeduid als mooi en uniek, maar staat ook bekend als intens. Dochters hebben gemiddeld meer contact met hun moeder dan zonen, maar dat contact gaat daarom ook gepaard met meer spanningen, blijkt uit Amerikaans onderzoek onder ruim honderdvijftig moeder-kindparen.
De band tussen moeders en dochters kan zeker complex zijn, maar of die ook uniek is, valt te betwisten, zegt Marian Bakermans-Kranenburg, hoogleraar aan de Portugese universiteit ISPA en de Chileense Universidad San Sebastián, gespecialiseerd in hechting en ouder-kindrelaties. „Er is meer onderzoek gedaan naar moeders en dochters dan naar vaders en dochters, dus dat is moeilijk te vergelijken.” Volgens haar is er geen wetenschappelijk bewijs dat de moeder-dochterband per definitie specialer of anders is dan de relatie tussen moeder en zoon, of vader en dochter, of vader en zoon.
Ook moedercoach en retraitebegeleider Marjolein Vos (40) uit Zutphen had een complexe relatie met haar moeder. „Ik heb als kind niet de aandacht gekregen die ik nodig had. Hierdoor maakte ik me klein en deed ik alles voor haar om maar een beetje liefde te krijgen.” Nu organiseert zij het ‘Menarcheweekend’ voor moeders en dochters van negen tot dertien jaar waar ze kunnen werken aan „het verdiepen van hun relatie” – met onder andere acroyoga (een vorm van yoga waarbij beoefenaars elkaar optillen), een sharing circle en een bonte avond.
Ook haar eigen moederschap is nog steeds niet altijd makkelijk, zegt ze. „Ik zag dat ik opnieuw heel hard mijn best deed, maar nu voor de liefde van mijn dochters. Terwijl het helemaal niet hun taak is om mij liefde te geven.” Haar dochters zetten zich soms erg tegen haar af. Zo vinden ze haar werk „verschrikkelijk” en „gênant”, zegt Vos. „Het enige wat ze op dit moment zeker weten in het leven, is dat ze niet willen zijn zoals ik.” Ze heeft therapie gevolgd om beter met die afwijzing om te gaan. „Een goede moeder is niet iemand die alles goed doet, maar iemand die naar zichzelf durft te kijken.”
Tijdens de retraites merkt ze dat ze niet de enige is die worstelt. „Moeders hopen tijdens het weekend hun band met hun dochter te versterken, maar soms wil een dochter gewoon met andere meiden spelen.” Dat kan moeilijk en confronterend zijn, maar ook dat hoort bij een moeder-dochterband, vindt Vos.
Loslaten is een belangrijk thema tijdens moeder-dochterretraites. Aan het einde van de retraites van Vos vormen de moeders een haag waar de dochters een voor een doorheen lopen. Een symbolisch moment: je geeft je kind het vertrouwen om haar eigen pad te bewandelen, „op weg naar vrouw-zijn”. Tijdens de moeder-dochterdagen (119 euro per persoon, inclusief vegetarische lunch) die coach en familie-opsteller Angèle Babeliowsky (59) samen met haar 23-jarige dochter organiseert bij haar thuis in Kortenhoef, laat ze de dochters en moeders naar elkaar toe lopen om hun grenzen te ervaren. Daarna wordt de dochter gevraagd zich 180 graden om te draaien, zodat zowel moeder als dochter kunnen ervaren hoe het loslaten voelt.
Van Echtelt kreeg op de retraite in Limburg de opdracht haar dochter in een kringgesprek toe te spreken. „Ik vertelde haar dat ik alle vertrouwen in haar had. Dat ze ook zonder mij wel haar weg in het leven vindt. Dat ik altijd naast haar zou staan, maar haar niet meer te stevig vast zou houden.”
Loslaten gaat niet alleen over afstand nemen, maar ook over verwachtingen bijstellen. Zoals voor Renee van Houten (39) uit Rotterdam, die al vijf jaar met haar dochter (nu zeven) naar retraites gaat. Van Houtens zwangerschap was niet gepland en de eerste jaren als alleenstaande moeder vielen haar zwaar. „Alle verantwoordelijkheden kwamen op me af. Ik vond het heel lastig dat ik me nooit meer even kon terugtrekken, maar altijd een klein wezentje om me heen had.”
Tijdens de retraites kan ze even op adem komen — „alle dagelijkse, praktische zorgtaken zijn er dan even niet” — en leert ze minder druk op de relatie te leggen. „Ik weet nu dat ik mijn dochter niet in alles hoef te voorzien. Zoals drukke sociale activiteiten of samen knutselen. Dat is niet aan mij besteed.” Op zo’n weekend trekt haar dochter voor die dingen naar de begeleiding of andere moeders toe, zegt Van Houten. „En dat is helemaal prima. Voor rust en veiligheid komt ze naar mij.”
Tijdens moeder-dochterretraites staat regelmatig het veranderende lichaam centraal, zoals de menstruatiecyclus. „In sommige gezinnen is dit nog steeds een moeilijk onderwerp, terwijl dit zo’n belangrijk moment is waarop meisjes kunnen leren blij te zijn met hun lichaam”, zegt retraitebegeleider Eising.
Om dat gesprek op gang te brengen, vraagt zij moeders hun eigen ervaringen met menstruatie met de groep te delen. „Ik had er nooit bij stilgestaan dat je je menstruatie ook kunt vieren”, zegt Wies Mensink (48), die drie jaar geleden samen met haar toen dertienjarige dochter deelnam. „Toen mijn dochter na de retraite ongesteld werd, hebben we dat uitgebreid gedaan.”
Het is goed om met meisjes over dit soort onderwerpen te praten, maar dit hoeft niet per se de moeder te zijn, zegt hoogleraar Bakermans-Kranenburg. Ook de vader kan dit doen. Dat moeder en dochter allebei vrouw zijn en menstrueren, is niet bepalend voor de relatie. „Zo kunnen karakter en gedeelde interesses net zo goed bepalend zijn.”
Familietherapeut Gerrie Reijersen van Buuren vindt de moeder-dochterretraites een mooi initiatief, zolang de invloed van de vader niet wordt onderschat. „De band met de moeder staat niet op zichzelf. De relatie tussen de vader en de moeder werkt direct door in hoe veilig en verbonden het kind zich voelt. En dus ook hoe het zich tot de moeder verhoudt.” Hetzelfde geldt voor de weekenden voor vaders en zoons, die ook worden georganiseerd, met activiteiten als speurtochten en houthakken. Waardevol, zulke een-op-een tijd tussen ouder en kind, zegt Reijersen van Buuren. Maar wie de band écht wil versterken, kan het beste met het hele gezin op retraite.
Voor Rianne van Echtelt was het Wilde Bloem-weekend een goede ervaring. Zowel zij als haar dochter hebben sinds de retraite meer vertrouwen in zichzelf en elkaar, zegt ze. En hoe erg haar dochter er eerst ook tegenop zag, afgelopen maart had ze zelfs haar jongere zusje, dat nu veertien is, overgehaald om ook te gaan. Die heeft het alleen iets anders beleefd. „Ze vond het iets te zweverig”, zegt Van Echtelt. „Volgende keer gaat ze liever een weekendje met haar vader op pad. Die kiest altijd voor een luxe hotel.”