Duitsland Bondskanselier Friedrich Merz ligt onder vuur van zowel president Trump als Duitse kiezers. Tijdens een ontmoeting met burgers in Hanzestad Salzwedel blijkt hoe moeilijk zijn partij het kan krijgen bij de komende deelstaatverkiezingen. „We worden niet meer gerespecteerd als economische macht.”
Bondskanselier Friedrich Merz donderdag tijdens een dialoog met burgers in Salzwedel, in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt.
Het humeur in Washington over de Duitse bondskanselier Friedrich Merz (CDU) is nog niet opgeklaard. Donderdag schreef president Donald Trump op zijn platform Truth Social dat Merz meer tijd moet besteden aan het repareren van zijn „kapotte land” en zich niet moet mengen in andermans zaken. Een dag eerder had Trump aangekondigd dat wordt onderzocht of Amerikaanse militairen uit Duitsland kunnen worden teruggetrokken.
Maandag zei Merz dat de VS worden „vernederd” in Iran. Hij deed die uitspraak bij een bezoek aan een school in Marsberg in het Sauerland – niet de meest logische plek voor een dergelijk politiek statement. Trump reageerde dat Merz „geen idee heeft waar hij het over heeft”. Merz probeerde de onmin te sussen, en zei woensdag tijdens een persconferentie dat hij en Trump ”on speaking terms” zijn.
Donderdag ging Merz opnieuw het gesprek aan met burgers, deze keer in Hanzestad Salzwedel in Saksen-Anhalt. Ook deze keer hadden zijn adviseurs vermoedelijk zweethanden over wat Merz er zoal uitflapt, zoals communicatiedeskundige Johannes Hillje laatst stelde in NRC.
Maar in Salzwedel is Merz zakelijk en stijfjes. De regelmatige opwinding over zijn woorden, zei de kanselier desgevraagd, heeft er mee te maken dat iedere uitspraak meteen wordt rondgestuurd en eindeloos wordt herhaald, en dat mensen zich over het minste of geringste opwinden. Daarmee doet hij niet helemaal recht aan de trans-Atlantische dynamiek die hij de afgelopen dagen veroorzaakte. In een interview met Der Spiegel had Merz het deze week over een „hypernerveuze publieke ruimte, die zich makkelijk laat triggeren”. Maar Merz, zo zei hij, wil zich niet anders voordoen dan hij is.
Veel mensen hebben al vóór de bijeenkomst kritiek op de communicatie van Merz. Uwe Schulz, een van de belangstellenden uit Salzwedel, vindt het Merz’ grootste mankement. Dat over de VS in Iran vond hij niet zo erg: „Trump is hoe dan ook onberekenbaar, de ene dag ben je z’n beste vriend, de volgende dag vindt hij je een klootzak.” Schulz wijst op een uitspraak van Merz vorige week over pensioenen – dat het wettelijke pensioen in de toekomst niet meer voldoende zou zijn om goed van te leven. „Dat is zo onhandig. Hij breekt zoveel porselein.” Ook bezoeker Klaus Arndt begint over de uitspraak over de pensioenen. Over Trump zegt Arndt: „Je hoeft hem niet nog meer munitie te geven voor onvoorspelbaar gedrag.”
In Saksen-Anhalt zijn begin september deelstaatverkiezingen. In peilingen staat de uiterst rechtse Alternative für Deutschland (AfD) op bijna 40 procent, waarmee de partij mogelijk zonder coalitiepartner kan regeren. Merz’ CDU staat op 25 procent.
Hoe moeilijk de CDU het krijgt bij de verkiezingen wordt duidelijk buiten het cultuurcentrum, waar zich de hele bandbreedte van critici heeft verzameld. Er staan trekkers van boeren die protesteren tegen hoge dieselprijzen. Leden van de actiegroep ‘Oma’s tegen rechts’ maken op een spandoek bezwaar tegen de plaatselijke CDU, die in een besluit over cultuursubsidie samen optrok met de AfD. Jongeren scanderen dat ze nooit voor Merz in het leger zullen gaan, vanwege de dreigende dienstplicht. Een man van de vredesbeweging roept dat „Adolf Hitler al wilde dat Duitsland ‘kriegstüchtig’ (klaar voor oorlog) wordt, en nu wil de CDU dat ook”.
Trekkers staan donderdag bij het Kulturhaus in Salzwedel, in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt, waar bondskanselier Friedrich Merz burgers ontmoet. Op het bord links staat de tekst: „In schaken zetten de pionnen altijd de eerste zet en valt uiteindelijk altijd de koning.”
Ook binnen is het publiek sceptisch over Merz. Als hij het over maatregelen heeft om de benzineprijs te drukken klinkt hoongelach. Als Merz verwijst naar de grondwet om uit te leggen waarom ambtenaren niet bijdragen aan het wettelijke pensioensysteem wordt boe geroepen. Een vrouw die is uitbehandeld voor huidkanker nodigt Merz uit voor haar begrafenis, omdat ze wil dat de kanselier ziet dat ze die niet kan betalen. De teneur bij de meeste vraagstellers is dat er te veel geld naar het buitenland gaat. „Wat is er met ons?”, vraagt de vrouw van de begrafenisuitnodiging.
Merz zoekt niet bepaald de verbinding met het publiek. Bij de veelal persoonlijke vragen – van de vrouw met huidkanker, of van een moeder van een gehandicapt kind – begint Merz de begrotingstekorten op te sommen. Hij is duidelijk niet naar Salzwedel gekomen voor een charmeoffensief.
Merz is eerder in het defensief – in eigen land net zozeer als tegenover Trump. De mensen in de zaal hebben geen belangstelling voor de rol van Duitsland in Europa of de ruzie met de Amerikaanse president. De meesten maken zich zorgen over hoge brandstofprijzen of bezuinigingen op gezondheidszorg. „We worden niet meer gerespecteerd als economische macht”, roept een man in het publiek.
Eerder op de dag kwam het nieuws dat de winst van Volkswagen dit kwartaal met 28 procent is gedaald. Dat is ook voor Saksen-Anhalt een probleem, want er zitten veel toeleveranciers voor de fabriek in Wolfsburg, in de aangrenzende deelstaat Nedersaksen. Een deel van die toeleveranciers wordt met sluiting bedreigd. Wat dat betreft klinkt de klacht van Donald Trump over Duitsland niet heel anders dan die van veel inwoners van Saksen-Anhalt.