Mexico-VS De Mexicaanse president Claudia Sheinbaum probeert de relatie met de VS te verbeteren door drugskartels aan te pakken. Nu de regering-Trump ook Mexicaanse politici van haar partij wil vervolgen, heeft Sheinbaum een probleem.
Ruben Rocha, de gouverneur van Sinaloa (links) begroet de Mexicaanse president Claudia Sheinbaum. Rocha wordt door de VS verdacht van betrokkenheid bij drugshandel.
Mexicaanse media spreken van „een enorme Amerikaanse klap tegen de narcopolitiek in Mexico”. De tenlastelegging die het Amerikaanse openbaar ministerie in samenwerking met drugsagentschap DEA dinsdag publiceerde, zet de betrekkingen tussen de VS en Mexico op scherp. Ook zorgt het voor een crisis binnen de Mexicaanse regering en brengt het president Claudia Sheinbaum in de problemen.
Negen (oud)-politici en (voormalig) politieagenten uit de noordwestelijk deelstaat Sinaloa worden in de aanklacht beschuldigd van nauwe banden met het Sinaloakartel, een van de machtigste drugskartels ter wereld. Onder hen de huidige gouverneur van Sinaloa, Rubén Rocha Moya, senator Enrique Inzunza en Juan de Dios Gámez Mendívil, de burgemeester van Culiacán, de hoofdstad van Sinaloa. Allemaal zijn ze lid van Morena, de regeringspartij van president Sheinbaum.
De aanklachten tegen de functionarissen zijn niet mals. Ze worden vrijwel allemaal beschuldigd van het in bezit hebben van zware wapens en samenwerking met het kartel om drugs naar de VS te smokkelen. Het zijn misdrijven waarop in de VS een minimumstraf van veertig jaar staat, al staat nadrukkelijk vermeld dat de Mexicanen ook levenslang kunnen krijgen. De VS hebben inmiddels om de arrestatie én uitlevering van alle ‘verdachten’ gevraagd.
Het onderzoek van de DEA waarop de aanklacht is gebaseerd, beschrijft hoe de functionarissen nauw samenwerkten met Los Chapitos, de factie van het Sinaloakartel dat wordt geleid door de zonen van Joaquín ‘El Chapo’ Guzmán, die lang aan het hoofd stond van het Sinaloakartel en sinds zijn uitlevering aan de VS in 2017 daar in de gevangenis zit. In ruil voor grote hoeveelheden geld zouden zij ervoor hebben gezorgd dat deze factie ongehinderd zijn gang kon gaan in Sinaloa en zo tonnen drugs naar de VS kon smokkelen.
Gouverneur Rubén Rocha zou geen geld hebben ontvangen, maar in 2021 wel aan de macht zijn gekomen dankzij Los Chapitos. Zo zou hij tijdens de verkiezingen leiders van het Sinaloakartel hebben ontmoet, die vervolgens oppositiekandidaten ontvoerden en intimideerden en stembussen stalen om te zorgen dat Rocha zou winnen. De gouverneur liet de criminele organisatie vervolgens met rust in Sinaloa.
Rocha is een prominent lid van Morena en een van de hoogstgeplaatste Mexicaanse politici die ooit door de VS zijn aangeklaagd. Hij schrijft op platform X de beschuldigingen „categorisch en absoluut” te verwerpen. Op woensdag liet een woordvoerder van de Mexicaanse regering van president Claudia Sheinbaum weten dat het ondersteunende bewijs voor de aanklacht ontbrak en dat ze het document zouden bestuderen.
De aanklacht brengt Sheinbaum echter in een lastig parket. Haar buitenlandbeleid is sinds haar aantreden vooral gericht op het tevreden houden van president Trump op veiligheidsgebied. Dat probeerde ze door duizenden militairen naar onder meer Sinaloa te sturen, door tientallen hooggeplaatste kartelleden uit te leveren en door kartelbaas ‘El Mencho’ uit te schakelen.
Maar als de VS met bewijzen komen, zal de Mexicaanse president mogelijk een prominent uit haar eigen partij moeten uitleveren. En dat stelt haar voor een enorm dilemma.
De Amerikaanse bewijzen komen waarschijnlijk uit de deals die twee gevangengenomen zonen van El Chapo hebben gesloten met de Amerikaanse justitie, om levenslange gevangenisstraffen te ontlopen. Sheinbaum moet in de tussentijd haar politieke partij Morena in bedwang houden, met name de politieke zwaargewichten die achter Rocha staan. Rocha is een politieke bondgenoot van oud-president Andrés Manuel López Obrador, oprichter van Morena, die op de achtergrond nog veel macht heeft.
In Mexico gaat de vergelijking op met Salvador Cienfuegos, voormalig minister van Defensie, die tijdens de termijn van López Obrador werd opgepakt in de VS vanwege vermeende banden met drugskartels. Hij werd destijds onder druk van de Mexicaanse regering vrijgelaten, met de belofte dat hij in Mexico vervolgd zou worden. Dat gebeurde vervolgens niet, waardoor de samenwerking op het gebied van veiligheid tussen de twee landen een grote deuk opliep.
Het is juist die samenwerking die Sheinbaum heeft geprobeerd te verbeteren, door zichzelf te laten zien als betrouwbare partner van de VS. Nog deze week pakte het Mexicaanse leger een van de hooggeplaatste commandanten van het rivaliserende en eveneens machtige Jaliscokartel op, zo’n twee maanden nadat Jaliscokartel-oprichter El Mencho werd uitgeschakeld bij een militaire operatie.
Een agent van de nationale garde patrouilleert ter plaatse na een dodelijke aanval in Culiacán, de hoofdstad van de deelstaat Sinaloa, waar veel drugsgeweld plaatsvindt.
Mexico heeft echter te maken met Trumps hernieuwde War on Drugs, gevoed door zijn zogenoemde Donroe Doctrine die voorschrijft dat Latijns-Amerika onder de invloedssfeer valt van de VS. Dat maakt alles mogelijk, zelfs als de relatie met het Witte Huis goed lijkt. Een dreiging van militaire interventie hangt altijd boven het hoofd. Eerder deze maand kregen de betrekkingen tussen beide landen al een knauw toen bleek dat CIA-agenten zonder toestemming van de Mexicaanse regering actief waren in het noorden van het land.
De focus lag tot nu toe vooral op kartelbazen, op grote namen die aan de VS werden uitgeleverd zodat Trump ermee kon pronken. Mexicaanse politici uitleveren is van een andere orde: het kan de populariteit schaden van Sheinbaum. Zij hamert altijd op soevereiniteit. Ook kan het ten koste gaan van steun binnen haar partij.
Toch kan de actie van de VS niet als een verrassing komen voor Mexico. Al langer hinten Amerikaanse autoriteiten op een hardere aanpak van Mexicaanse politici die zich inlaten met drugshandel. Vorig jaar werden Amerikaanse visa van tientallen politici ingetrokken. Sheinbaum koos er toen voor om er zo min mogelijk over te zeggen. Ze benadrukte juist dat de samenwerking met de VS goed was. Met de nieuwe aanklacht is meer dan eens duidelijk geworden dat de VS een heel ander idee hebben van hoe de samenwerking tussen de landen eruit moet zien.