Nieuwe burgemeester In München begint vrijdag burgemeester Dominik Krause (35). Hij wil de vastgelopen stad weer in beweging krijgen. Een beroemde surfgolf laat zien hoe moeilijk dat is. „We zitten vast in de bureaucratie van deze stad.”
Ondanks een geldend surfverbod wordt er gesurft op de Eisbach in de Englischer Garten, een groot park in München. De golf is niet meer stabiel en de tot dusver mislukte pogingen die te herstellen zijn een symbool geworden van de verlamming van het stadsbestuur.
Net op het moment dat Martin Grün (55), voorzitter van de Surf Club München, zegt dat er „al ruim 190 dagen niet gesurft mag worden”, gooit een blonde, gespierde man zijn surfboard in de rivier die door het park de Englischer Garten in de derde stad van Duitsland, stroomt. Vanaf de Eisbachbrug kijkt Grün hoe de surfer van de kade op zijn board springt.
Met kleine, snelle bewegingen houdt de surfer zich staande op het kolkende water. Op de Eisbachwelle – de golf in de Eisbach- wordt al decennialang gesurft; het is een van de best bezochte attracties van München. Er klinkt gejoel als de surfer kopje onder gaat. Even later komt hij weer boven, lachend.
Een jaar geleden liep het hier anders af. Een 33-jarige surfster raakte in de problemen en overleed. Nu is surfen hier verboden, er staat een boete tot 50.000 euro op. En na een iets te grondige schoonmaakbeurt van de rivier bleek de golf veel minder geschikt voor surfers. Volgens Grün is er politieke wil om het surfen weer mogelijk te maken, maar komt dat er toch niet van. „We zitten vast in de bureaucratie van deze stad.”
De hoop om die impasse te doorbreken is gevestigd op de nieuwe burgemeester, Dominik Krause.
Dominik Krause op een verkiezingsbijeenkomst van De Groenen tijdens de campagne voor het burgemeesterschap.
Op vrijdag 1 mei wordt deze „hoop” uit de Münchense arbeiderswijk Giesing geïnstalleerd. Tweeënhalf jaar geleden kende nog geen 9 procent van de anderhalf miljoen stadsinwoners deze politicus van de Groenen. Eind maart won hij de tweede ronde van de burgemeestersverkiezingen met 56,4 procent van de stemmen, tegenover 43,6 procent voor de zittende burgemeester.
Krause bezorgt De Groenen voor het eerst het burgemeesterschap van een van de Duitse grootste steden en is de eerste openlijk homoseksuele burgemeester van München. Maar vooral is hij met zijn 35 jaar opvallend jong. Net als in Nederland zijn burgemeesters in Duitsland doorgaans man en ouder dan vijftig.De belangrijkste tegenkandidaat was Dieter Reiter (67), al bijna twaalf jaar burgemeester en het gezicht van de sociaaldemocratische SPD in München. Om een derde termijn mogelijk te maken, werd de leeftijdsgrens voor het ambt afgeschaft. Leeftijd werd in de burgemeerstersverkiezingscampagne vervolgens een politiek wapen, want tegenstanders van Krause probeerden hem neer te zetten als onervaren.
Zo noemde Reiter hem een „burgemeestersstagiair”, terwijl CSU-kandidaat voor het burgermeesterschap Clemens Baumgärtner sprak van een „Jugend forscht”-project – een verwijzing naar een Duitse wetenschapswedstrijd voor scholieren. En zelfs de Beierse minister-president Markus Söder van de christendemocratische CSU sneerde dat „die jongeman nog wel volwassen zal worden”.
Krause zelf benadrukte in gesprek met een lokale zender dat het „niet om leeftijd, maar om ervaring” gaat. En die heeft hij: hij zat twaalf jaar in de gemeenteraad en was ruim twee jaar locoburgemeester.
Volgens politicoloog Ursula Münch (65), directeur van de Akademie für Politische Bildung, dankt Krause zijn overwinning niet alleen aan zijn jeugdigheid en bereik op sociale media. „Krause heeft zijn overwinning vooral te danken aan het falen, of beter gezegd, de zelfsabotage van zijn SPD-rivaal.”
Enkele weken voor de verkiezingen leek de overwinning van Reiter nog zeker. Dat veranderde met een kwestie rond FC Bayern München: burgemeester Reiter had jarenlang betaalde nevenfuncties bij de voetbalclub zonder toestemming van de gemeenteraad, en kreeg daar zo’n 90.000 euro voor. „Het probleem was niet alleen de affaire, maar hoe hij ermee omging”, zegt Münch. Reiter oogde volgens haar ongeïnteresseerd: „Alsof hij dacht: ik doe dit nog een keer, maar zonder veel energie. Hij gaf weinig interviews en liet zich nauwelijks zien.”
Mensen stemden niet zozeer op een jonge politicus, maar op een andere bestuursstijl, zegt redacteur Max Fluder (25) van de Süddeutsche Zeitung (SZ). In zijn essay ‘Opzij, ouderen – München kiest bewust voor jong’ beschrijft hij Krause als een bestuurder die zich de afgelopen jaren profileerde met snelle, zichtbare ingrepen en daarmee een breed publiek wist aan te spreken.
Zo schrapte Krause als locoburgemeester een omstreden alcoholverbod in de universiteitswijk. Dat leek een kleine ingreep, maar raakt volgens Fluder een bredere kwestie, de vraag wie er ruimte krijgt in de stad. Krause wilde rekening houden met omwonenden, maar ook met mensen die zich de prijzen in het café niet kunnen veroorloven. „Dat is een andere manier van denken.”
Ook zijn plannen om kantoren om te bouwen tot woningen passen daarin. Het idee is niet nieuw, maar veel bestuurders liepen vast in regelgeving en lieten het idee varen. Krause probeert zulke plannen juist wél door te zetten. „Het is niet zo dat hij alles kan veranderen, maar hij probeert het tenminste”, zegt Fluder. Daarmee zet hij zich, aldus de journalist, af tegen de Beierse politieke cultuur van informele netwerken, vaak „in traditionele restaurants, met bier en Schweinshaxe”. Volgens politicoloog Münch leeft vermoeidheid met het bestaande bestuur breder. Ze wijst op een jaarlijkse traditie waarbij politici worden gepersifleerd. In de laatste editie bezingt een als Reiter verklede acteur een stad die „al twaalf jaar hetzelfde” is. Voor Münch is dat een treffend beeld van een bestuur dat in herhaling is blijven vallen.
Na een grondige schoonmaak van de beek is de golf minder geschikt om te surfen. Ook is het verboden. Sommige surfers wagen het er toch op.
Na het dodelijke ongeluk in 2025 werd de rivierbodem extra grondig schoongemaakt. „Onze golf functioneert nu maar half”, zegt Grün van de Surf Club. „Zie je dat witte schuim daar? Dat is niet surfbaar.” Het probleem is volgens de surfers eenvoudig op te lossen: „Geef ons een plank, wat kabels en de golf is binnen twintig minuten terug.”
Een dag na de verkiezingen publiceerde de Süddeutsche Zeitung een spotprent over de situatie. Omstanders kijken uit over het water van de Eisbach en zeggen dat ze pas in wonderen geloven als de nieuwe burgemeester de golf weer tot leven weet te wekken.
Ook politiek is er brede steun voor terugkeer, maar er blijken steeds bezwaren te zijn. „Het is iets anders om een bestaande golf te gedogen dan er zelf een te creëren”, zegt Grün. Rond de heropening zijn tal van partijen betrokken, van gemeentelijke diensten tot universiteiten. Er ligt zelfs een rapport van 97 pagina’s over een veilige terugkeer. Maar „niemand wil verantwoordelijk zijn als het misgaat”.
„Als het aan mij ligt, wordt hier deze zomer weer gesurft”, zei Krause in een radiointerview kort na zijn verkiezingsoverwinning. Voor de surfers is dat hoopgevend. „Dit is een goede testcase”, zegt Grün.
Wat de surfgolf blootlegt, is een dieper probleem: in München komt de politieke wil vaak niet overeen met wat het ambtelijke apparaat of de financiën toelaten. Politici beloven verandering, maar stuiten op regels en begrotingen. Zo liggen de plannen voor de U9, een nieuwe metrolijn, die de overvolle metro’s zouden ontlasten, al jaren op de tekentafel, worden tramprojecten stilgelegd zodra het geld opraakt en blijven ambitieuze plannen voor fietspaden ver achter op schema. Tegelijk hapert de woningbouw, omdat subsidies wegvallen en regels telkens moeten worden herzien.
„Wat bij een golf niet lukt, wordt bij woningen nog moeilijker”, zegt politicoloog Münch. Als het al niet gaat lukken iets relatief eenvoudigs weer op gang te krijgen, hoe moet dat dan bij structurele problemen?
Bij de surfers is er enige twijfel. Voorzitter Grün: „Waar Krause eerst duidelijke beloftes deed, zwakt hij zijn woorden nu al af.” Dat is begrijpelijk, vindt Münch. „Als burgemeester krijgt hij te maken met dezelfde regels, dezelfde ambtenaren en dezelfde juridische risico’s als zijn voorganger.” Of Krause het anders gaat doen, moet dan ook nog blijken, zegt de politicoloog.
Volgens SZ-redacteur Fluder brengt Krause in ieder geval „de belofte van verandering – en dat is al heel wat.”