De eerste conferentie over de transitie weg van fossiele brandstoffen werd woensdag beklonken met een staande ovatie. Zonder aanwezigheid van de grootste fossiele producenten (en dwarsliggers) was het optimisme voelbaar op de tweedaagse conferentie in Colombia.
is correspondent Latijns-Amerika van de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad.
Een uitonderhandeld slotakkoord was nooit de intentie van ’s werelds eerste klimaattop volledig gewijd aan het afbouwen van het gebruik van olie, kolen en gas. Dat de top überhaupt plaatsvond, was een resultaat dat alom werd gevierd door de delegaties van de 57 deelnemende landen, academici, inheemse groepen, klimaatactivisten en (enkele vertegenwoordigers van) bedrijfsleven en financiële instellingen in de Colombiaanse kuststad Santa Marta.
‘Dit is mijn eerste multilaterale bijeenkomst die ik niet frustrerend vind’, grapte de Colombiaanse co-voorzitter en klimaatminister Irene Vélez-Torres in haar afsluitende praatje. De top werd geboren uit diepe frustratie over de stroeve VN-klimaattoppen waarbij in 2023 na decennia van onderhandelen eindelijk de woorden ‘fossiele brandstoffen’ op papier kwamen om in de jaren daarna rap te verdwijnen.
Vergroenen is niet genoeg als dat niet hand in hand gaat met het afbouwen van fossiele brandstoffen, is de overtuiging van een aanzienlijk deel van de wereld. Maar vooralsnog groeit fossiel verder, ondanks de rappe toename van energie uit wind, zon en water. Colombia, met de linkse klimaatactivist Gustavo Petro aan het hoofd, organiseerde een eigen top met landen die wél willen. Nederland werd gevraagd als co-host. Die twee woorden – fossiele brandstoffen – die op de planeetbrede VN-toppen zo moeilijk liggen, kregen hier een prominente plek in de titel van de conferentie.
De top eindigde met de afspraak om verder te praten over onder andere fossielvrije handel, economische afhankelijkheid en het ontwerpen van nationale routekaarten weg van fossiel. Bij dat laatste gaat een nieuw panel van internationale wetenschappers helpen.
Volgend jaar mag Tuvalu de handschoen oppakken samen met mede-organisator Ierland. De top zal plaatsvinden in de door klimaatverandering bedreigde eilandstaat. De volgende organisatoren kopiëren zo het concept van Santa Marta: een zuidelijke klimaattop met een noordelijke mede-organisator.
Grote bindende afspraken bleven in Santa Marta echter uit. Zo schaarde het landengezelschap zich bijvoorbeeld niet collectief achter de Fossil Fuel Treaty, een initiatief tot een non-proliferatieverdrag voor fossiele brandstoffen waar Colombia wel maar Nederland niet aan deelneemt. Het leidde tot enkele kritische geluiden in de wandelgangen.
‘De discussie over een non-proliferatieverdrag werd vermeden’, zegt klimaatjurist Melissa Bluesky die namens Ciel (het Amerikaanse Centrum voor Internationaal Klimaatrecht) deelnam aan de top. Een bindend verdrag om te stoppen met fossiel zou het uiteindelijke doel van deze conferenties moeten zijn, stelt ze. Toch is ze enthousiast. ‘Het feit dat zoveel landen hier samenzijn om te praten over het hoe en wat van het uitfaseren van fossiele brandstoffen is ongelooflijk.’
Ook de Nederlandse Hilde Stroot die met Oxfam Novib op de top was, had op meer concrete resultaten gehoopt. ‘Nederland zou hier als organisator de ambitie kunnen hebben om er het maximale uit te halen.’ Zij zag twee organiserende landen die niet geheel gelijk opliepen. ‘Colombia stapt uit het schadelijke systeem van internationale arbitrage waarmee bedrijven landen kunnen aanklagen voor het stoppen van fossiele projecten’, zegt ze. ‘Waar blijft Nederland?’ Desondanks is ook zij overwegend positief. ‘Supergoed dat deze conferentie er is. Bij de VN-toppen mag je niet eens spreken over fossiele brandstoffen.’
Een soortgelijk geluid klinkt uit Nederland. ‘Het moment is perfect’, zegt klimaatwetenschapper van de Technische Universiteit Eindhoven Heleen de Coninck, die niet op de top kon zijn. ‘De huidige energiecrisis (veroorzaakt door de oorlog in Iran, red.) is feitelijk een fossiele crisis. Als je niet afhankelijk bent van fossiel, is er geen crisis.’
In Santa Marta overheerste in de afsluitende speeches van de aanwezige klimaatministers het enthousiasme. Na een knappe toespraak van een 10-jarig Colombiaans meisje die sprak namens ‘de kinderen’, moest de vertegenwoordiger van de Dominicaanse Republiek de tranen wegslikken voordat ze erin slaagde Colombia te bedanken ‘voor jullie leiderschap in deze discussies’.
‘Meer windmolens bouwen is niet voldoende. We moeten onze systemen fossielvrij maken’, zei de Nederlandse klimaatminister en mede-voorzitter Stientje van Veldhoven. ‘Wij zijn overheden met uitvoerende macht’, herinnerde haar Colombiaanse collega Vélez-Torres de aanwezige landen. ‘Vrienden, actie telt.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant