Defensie-uitgaven
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Het was toeval, en toch ook weer niet. Vorige week zetten twee landen met een loodzwaar oorlogsverleden bijzondere stappen op defensiegebied. Tijdens de Tweede Wereldoorlog waren Duitsland en Japan bondgenoten. Daarna werd hun militaire slagkracht met wetten en beleid ingekapseld. Nu de wereld onder hoogspanning staat, gaan die beperkingen er in rap tempo af. Sinds vorige week dinsdag staat Japan de export van dodelijke wapens toe, een tot voor kort ondenkbare stap; Japan heeft het pacifisme in de grondwet verankerd. Een dag later kwam Duitsland met een defensiestrategie, de eerste in het bestaan van de moderne Bondsrepubliek.
Duitsland is vooral bezorgd over de Russische dreiging, Japan meer over de Chinese, maar dat beide landen nu stappen zetten om de eigen veiligheid te waarborgen, heeft alles te maken met Donald Trump. De Verenigde Staten werden na zijn terugkeer in het Witte Huis een volstrekt onbetrouwbare bondgenoot. Strategische onafhankelijkheid is niet langer een luxe, maar bittere noodzaak om overeind te kunnen blijven in een sterk gepolariseerde en onvoorspelbare wereld.
Tot voor kort keken de Amerikanen nog volop naar Azië en naar de Chinese machinaties daar, maar de zelf begonnen oorlog tegen Iran eist nu niet alleen aandacht op, maar ook veel militaire middelen. Japan ziet dat gebeuren, voelt zich zonder de Amerikaanse toewijding opeens veel zwakker staan en hoopt de eigen defensie-industrie een impuls te geven door het weghalen van de exportbeperkingen.
In Duitsland speelt iets soortgelijks. Decennialang was er geen twijfel over de via de NAVO bestaande Amerikaanse veiligheidsgaranties. Trump heeft dit alles ondermijnd. Voor de Duitsers reden om vanaf nu officieel te streven naar het „sterkste conventionele leger” van Europa (dus zonder kernwapens), een forse breuk met de Duitse pacifistische houding zoals die bestond vóór de Russische aanval op Oekraïne.
Volgens maandag gepubliceerde cijfers gaven de Duitsers vorig jaar al 98 miljard euro uit aan wapens en munitie, een stijging van maar liefst 24 procent ten opzichte van het jaar ervoor. Met deze investeringen klimt Duitsland op de ‘wereldranglijst’ op tot de vierde plek, achter de grootmachten VS, China en Rusland. Frankrijk investeert op grote schaal in eigen raketsystemen, Denemarken schaft Europese luchtafweer aan – in plaats van Amerikaanse Patriots – terwijl Portugal lonkt naar Zweedse en Franse gevechtsvliegtuigen in plaats van de F-35 van Lockheed Martin. En in Duitsland schroeven wapenfabrikanten als Rheinmetall hun productie van oorlogstuig en munitie elke maand verder op.
Dat landen zich genoodzaakt zien om meer wapens te kopen en te produceren is geen reden tot feest. Tegelijkertijd is het duidelijk dat er weinig anders op zit. Trumps al oudere klaagzang over de financiering van het militaire bondgenootschap is in het afgelopen jaar veranderd in een aanval op de NAVO zelf. Na de weigering van Europese bondgenoten om de VS te volgen in het bizarre Iraanse avontuur, verklaarde hij de NAVO min of meer dood. „De NAVO was er niet toen we ze nodig hadden, en de volgende keer dat dit zo is zullen ze er niet meer zijn.”
Dat zijn geen onschuldige woorden. Geloofwaardige afschrikking is een cruciale pijler van de NAVO, zo niet de belangrijkste. Alleen al met zijn woorden zet Trump de deur wagenwijd open voor twijfel hierover. Het is een kwestie van tijd – volgens de Poolse premier Donald Tusk zelfs „maanden” – voordat Rusland gaat knagen aan de oostflank van de NAVO, in de wetenschap dat Trump niet te hulp zal schieten. Dat Europa zoekt naar manieren om vijanden op afstand te houden, kan in deze gevaarlijke context alleen maar worden toegejuicht.