Veertig jaar na de opening van het Gouvernement aan de Maas gebruikt gouverneur Emile Roemer het provinciehuis in Maastricht als ontmoetingsplek voor een gesprek over democratie. ‘Haat’, waarschuwt Roemer, ‘kost ons de vrijheid en de democratie.’
is regioverslaggever Zuid-Nederland van de Volkskrant.
‘Welkom op uw eigen feestje, in uw eigen huis.’ Emile Roemer, gouverneur van Limburg, grijpt elke gelegenheid aan om zo veel mogelijk mensen bij elkaar te brengen sinds eind vorig jaar de zeeën hoog gingen. ‘We moeten elkaar dringend spreken over de vraag: in wat voor samenleving willen we, het woord zegt het, samen leven? Democratie heeft aandacht, onderhoud en liefde nodig.’
De veertigste verjaardag van ‘ons huis van de democratie’, het provinciehuis van Limburg, het Gouvernement aan de Maas, greep Roemer aan als alweer een kans om elkaar te ontmoeten. ‘We moeten contact maken, face-to-face met elkaar praten, respectvol naar elkaar luisteren, ook als je volledig van mening verschilt.’
Dus staan een paar honderd Limburgers op het Portugese marmer van de Feestzaal te luisteren en te kijken naar debat, kunst, dans en muziek, terwijl elders, in de Statenzaal, jonge, getalenteerde politici debatteren over democratische grondbeginselen. Onder hen de 19-jarige SP’er Lars Jacob: ‘Democratie is ook weten waar je aan toe bent’, stelt hij.
Commissaris van de koning Roemer – in Limburg gouverneur genoemd – vertelt de feestgangers hoe zijn missie met woede begon. ‘Op een prachtig interview met een jongedame die als jongen geboren was, reageerden mensen op Facebook met onpasselijk makende bagger. Haat tegen iemand die je totaal niet kent. In zo’n samenleving wil ik niet leven. Haat kost ons de vrijheid en de democratie.’
Daarna kwamen in heel Nederland protesten tegen de komst van asielzoekers en azc’s. In Venlo, waar het voornemen was om ruim driehonderd asielzoekers in een oud klooster onder te brengen, werden burgemeester Antoin Scholten en raadsleden bedreigd. In de pauze vertelt Scholten hoe ver dat ging: ‘Een cobra aan de deur, een molotovcocktail naar binnen. En: ‘als die asielzoekers komen, gaan zijn vrouw en kinderen eraan’.’
‘Toen was bij mij de maat vol’, blikt Roemer terug. ‘We moesten een streep trekken. Je mag het met elkaar ongelofelijk oneens zijn, prachtige debatten voeren, je kunt naar de rechter, maar met intimidatie, belediging en bedreiging zaag je aan de stoelpoten van de democratie.’
De streep kreeg eind november vorig jaar de vorm van een paginagrote advertentie in dagblad De Limburger namens alle ruim negenhonderd Limburgse raadsleden, statenleden, wethouders, gedeputeerden, burgemeesters. ‘Het kostte totaal geen moeite om die mee te krijgen, want bij iedereen zat het hoog.’
‘Ik voelde me zeer gesteund’, zegt Scholten nu, ‘maar ik maakte me veel meer zorgen om het democratische proces. De helft van de gemeenteraadsleden vroeg de politie hun huis op veiligheid te checken. Gelukkig hebben raadsleden zich niet door angst laten regeren.’
De burgemeester leerde na veertig jaar openbaar bestuur dat normerend gedrag vanuit politiek Den Haag heel belangrijk is. ‘Dat hebben we gemist bij de vorige regering, om het eufemistisch te zeggen.’
Zijn advertentie – ‘een steen in de vijver’ – maakte veel los, merkte Roemer. ‘Een combinatie van veel mooie reacties en, alweer, een hoop bagger.’ Genoeg waardoor de 63-jarige gouverneur besefte: ‘Dit mag ik niet meer loslaten.’ Dit? ‘Het versterken van de democratie. Die hebben we de afgelopen 75 jaar niet geïnnoveerd.’
De voormalige SP-leider, die vlak voor de parlementsverkiezingen van 2012 in de peilingen op koers lag voor het Torentje maar in een tv-debat werd overbluft door Mark Rutte, nodigde Limburgers uit voor gesprekken aan democratietafels. ‘Ook mensen die mij op sociale media aanvielen.’
De stellingen die waren bedacht om de gesprekken op gang te helpen, bleken niet nodig. ‘Iedereen begon meteen te praten. Over de samenleving, hoe we met elkaar omgaan en ook over de overheid. Waarom kijkt die ook niet naar zichzelf? Neemt die ons eens een keer serieus, zodat we ook daadwerkelijk mogen meepraten om eindelijk onze problemen op te lossen?’
Buiten, naast de Feestzaal waar in het debat over vrijheid en democratie onder leiding van Noord-Limburger Twan Huys – ‘is Europa niet gewoon een impotent continent?’ – een grote variëteit aan onderwerpen langskomt, laten vier kunstenaars hun gevoel over democratie de vrije loop.
Kunstacademiestudent Roy Kessels is uitgekomen op een schilderij van de ‘aan de grond genagelde vrijheidsvogel’ – spijkers doorboren beide vleugels, een hamer ligt ernaast. Het is een waarschuwing, zegt de 30-jarige Kessels. ‘Als de vleugels, links en rechts, niet kunnen bewegen, functioneert het lijfje, het midden waar de meeste kiezers zitten, ook niet.’ Dan met enige ironie in de richting van het debat binnen: ‘Ja ja, een beeld zegt meer dan duizend woorden.’
In de Feestzaal gaat dat debat inmiddels over het onderwijs. Als democratie aandacht, onderhoud en liefde nodig heeft, dan begint dat toch bij de jeugd, is de conclusie. Dan weet de 15-jarige Lisa Moers, vierde klas gymnasium, wel wat verbeterpunten, want scholen schieten tekort in het stimuleren van democratische deelname.
Na het debat legt ze uit: ‘Onderwijs is gericht op jou straks als werknemer, niet op jou als burger.’ Weliswaar kreeg Moers al jaren lessen burgerschap, maar nu ze in de vierde zit, wordt die lesstof verbonden met de actualiteit. ‘Nu pas weet ik hoe politiek werkt, wat de grondwet betekent. Dat is nogal laat, voor anderen té laat.’
Zo’n opmerking als die van Moers past helemaal bij het thema dat gouverneur en oud-onderwijzer Roemer niet meer wil loslaten. ‘Ik ga hiermee bij scholen langs, we gaan nog meer tafelgesprekken organiseren, lezingen en nu dus dit feestje.’ Hulp krijgt hij genoeg. ‘Wist je dat er geen provincie is met zóveel vrijwilligers? Nederland kan veel meer Limburg gebruiken.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant