In de rubriek Binnenskamers schrijft politiek verslaggever Edo van der Goot wekelijks over wat hem opvalt in Den Haag. Met deze week: hoe de asielmaatregelen de schaakborden van premier Rob Jetten overhoopgooien.
Geniet er ook van, kregen D66'ers te horen toen de partij het voortouw mocht nemen in de formatie. De partij kreeg de meeste stemmen bij de verkiezingen en mocht daarna voor het eerst in de geschiedenis de premier leveren.
Genieten dus. Ondanks alle hectiek van de onderhandelingen met de VVD en het CDA en het ongewisse avontuur van een minderheidskabinet.
Ruim twee maanden later is daar alleen geen tijd meer voor. Premier en D66-leider Rob Jetten moet op vijf schaakborden tegelijk kunnen spelen.
Maar door het stranden van de asielmaatregelen vorige week in de senaat, ziet Jetten hoe het spel zich op vier van de vijf borden in no time tegen hem kan keren. Binnen zijn eigen coalitie, bij de oppositie, in de Eerste Kamer én binnen zijn eigen partij moet Jetten aan de bak.
De leiders van de coalitiepartijen D66, VVD en CDA begonnen met de beste intenties. Voor en achter de schermen was er geen kwaad woord over en weer te horen, zo is te lezen in de reconstructie hierboven. De partijen wilden na een periode van ongekende politieke chaos vertrouwen en eenheid uitstralen.
Dat moest allemaal samenkomen in strengere asielwetgeving. Over dat onderwerp was te lang politieke strijd gevoerd en er waren te weinig keuzes gemaakt, staat in het coalitieakkoord. "We gaan die keuzes nu wél maken om zo de orde terug te brengen."
Die orde kwam er niet. Via wat omwegen moeten de asielmaatregelen alsnog door het parlement worden geloodst, maar dat gebeurt niet op de manier die de minderheidscoalitie had beloofd.
Bij de eerste de beste serieuze tegenslag voor het minderheidskabinet, kan de VVD een sneer over het leiderschap van Jetten niet onderdrukken. Dat is krap twee maanden na het aantreden van het kabinet. Tot zover de beste intenties.
Nu zeggen dat je had kunnen weten dat de PVV de eigen asielwetten zou saboteren, wordt in de coalitie afgedaan als 'Captain Hindsight'.
Toch was het eerder de vraag wanneer Jetten politieke problemen zou krijgen met de oppositie, dan óf dat zou gebeuren. Het kabinet en de coalitie hebben de wispelturigheid van de PVV met chaos en tegenwerking als doel bij de asielmaatregelen onderschat.
Sowieso is de Eerste Kamer met maar liefst zeven eenpitters een verhaal apart. De coalitie komt daar 16 van de 75 zetels tekort. Alle hens aan dek dus om de oppositie aan je zijde te krijgen.
Maar Jetten ontdekte vorige week dat hij zelfs zijn eigen partijgenoten niet onder controle heeft. Er waren afspraken gemaakt in de formatie dat de D66-senatoren tegen de asielwetten zouden stemmen.
Maar de Eerste Kamerfractie had de coalitiegenoten, het kabinet en de premier flink kunnen helpen door over de eigen schaduw heen te springen.
Er is nog één schaakbord over waarop Jetten nog betrekkelijk eenvoudig de stukken kan verzetten: dat in Brussel. Op de EU-toppen maakt de premier een prima indruk bij andere regeringsleiders en vanuit Den Haag krijgt hij vooralsnog geen onmogelijke opdrachten mee.
Jetten heeft in de korte tijd dat hij premier is goede relaties opgebouwd met andere EU-leiders. Zoals met de Finse president Alexander Stubb. Hij was een van de eersten die Jetten belde op de avond van de verkiezingsuitslag om hem te feliciteren.
Stubb wordt met zijn jarenlange ervaring op het wereldtoneel en goede band met de Amerikaanse president Donald Trump gezien als een van de belangrijkste politici binnen de EU.
De Finse president kwam onlangs met een interessante observatie die kan verklaren waarom er zelden iets in één keer goed gaat in de politiek: "Wanneer je premier bent van een land", zo zei Stubb in de de podcast van The Rest Is Politics, "wil een meerderheid van de bevolking om ideologische redenen dat je faalt." De boodschap: de meerderheid heeft niet op je gestemd.
Kortom: destructieve krachten zijn er altijd in de politiek. Dat heeft Jetten, voor zover hij dat nog niet had geleerd van Stubb, in een week aan den lijve ondervonden.
Daarmee liggen de problemen nog niet achter hem. Want Jetten weet zelf ook: het echte werk van dit minderheidskabinet moet met de begrotingsonderhandelingen voor volgend jaar nog komen. Fijne wedstrijd.
Joost Eerdmans (JA21) tijdens het energiedebat
"Maar voorlopig zitten we in de trein, of lopen we de marathon... Ik weet niet meer hoe minister-president Jetten dat vroeger noemde, dat hele afscheid nemen van fossiel: het is geen marathon, maar zo snel mogelijk... Ik hou ook van marathons, maar volgens mij doe je daar wel een tijdje over. Dat doe je niet even in een uur. Ik niet, tenminste."
Wat viel jou op in de politiek deze week? Heb je suggesties voor Gehoord in Den Haag? Laat het hieronder achter, of mail naar edo@nu.nl.
Source: Nu.nl algemeen