Antirookbeleid
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Een verbod op het kopen van sigaretten en tabaksproducten voor iedereen die geboren is na 2008. Een wet met deze vergaande maatregel is in het Verenigd Koninkrijk aangenomen, en moet voorkomen dat toekomstige generaties verslaafd worden aan roken en aanverwante tabaksverslavingen. Dit is een volgende, radicale stap op de lange weg van het terugdringen van tabaksgebruik, die door veel landen is ingeslagen. Maatregelen variëren: van leeftijdsgrenzen tot reclameverboden, en van hogere belastingen tot het terugdringen van verkooppunten en het gebruik in openbare gebouwen en delen van de openbare weg.
Een belangrijke omissie in de nieuwe Britse wetgeving is vapen – het verdampen van nicotinehoudende vloeistof dat het effect van roken nabootst. Hoewel in de nieuwe wet het gebruik van vapes verder wordt ingeperkt, bestaat in het Verenigd Koninkrijk van begin af aan een opvallende tolerantie voor de vape: het uitgangspunt is dat deze gewoonte minder slecht is dan roken en tabaksgebruikers een weg biedt om te stoppen – of in de praktijk op zijn minst de gelegenheid biedt een schadelijke verslaving (roken) te vervangen door een iets minder schadelijke (vapen).
Die visie blijkt, wat jongeren betreft, misplaatst. Wegwerp-vapes gericht op de jeugd bevatten vaak zeer hoge nicotineconcentraties, hetgeen sneller kan leiden tot verslaving. Zo opent zich een omgekeerde weg: van een manier om van het roken af te komen, kunnen vapes hierdoor juist een opstap worden naar de echte sigaret. Bovendien rukken onder jongeren vapes op met natuurlijke of – veel gevaarlijker – synthetische THC, de werkzame stof in cannabis, en andere (hard)drugs. Dat is alarmerend. Er is inmiddels een uitgebreid illegaal circuit ontstaan waarin scholieren met het grootste gemak aan vapes komen, van de inmiddels verboden zoete smaakjes tot het zware werk.
Het verschil in schadelijkheid tussen roken en vapen, als dat er al was, loopt zo bezien in snel tempo dicht. Het ligt dan ook voor de hand dat jongeren ook in de praktijk beter tegen vapen moeten worden beschermd.
Maar is de Britse tabaksmaatregel daar een goed uitgangspunt voor? Op het eerste gezicht wel: met het oog op de volksgezondheid zijn paardenmiddelen gerechtvaardigd om te voorkomen dat de nieuwe generaties een schadelijke en riskante verslaving ontwikkelen. Een koopverbod na het geboortejaar 2008 lijkt op dit moment logisch: het valt nu samen met andere grenzen tussen jeugd en volwassenheid, van seks tot stemmen tot tekenbevoegdheid en recht op ouderlijke verzorging. Maar verderop in de tijd pakt zulk rookbeleid merkwaardig uit.
Want hoe verder in de toekomst, hoe vreemder de grens wordt tussen 17 jaar en 18 jaar die nu zo logisch lijkt. Over tien jaar bijvoorbeeld zou iemand van 28 jaar oud (geboren in 2008) wél sigaretten mogen kopen, en iemand van 27 (geboren in 2009) niet. Het is de vraag of in Nederland de Eerste Kamer, die wetten mede beoordeelt op hun kwaliteit, daarmee akkoord zou gaan.
Voorop staat het actief en grootschalig handhaven van de wetgeving die er nu al is en het vrijmaken van geld en capaciteit om dat ook daadwerkelijk te doen. Want zeker voor de jeugd blijken roken en vapen al lang twee loten van dezelfde, giftige stam.