Aanvallen in Mali In Mali vinden voor het eerst in jaren gecoördineerde aanvallen plaats van separatisten en de gewapende jihadistische groepering JNIM, nadat zij in 2025 een samenwerkingsverband sloten. De minister van Defensie kwam om, en het is onduidelijk waar junta-leider Assimi Goïta zich bevindt.
Toeareg-separatisten nabij Bamako
Met gepantserde Toyota pick-ups, drones en scooters hebben een aan Al-Qaida gelieerde jihadistische groepering en Toeareg-separatisten zaterdagochtend bliksemaanvallen uitgevoerd op steden en militaire bases in het zuiden, midden en noorden van Mali. De schaal en coördinatie wijzen op een uitzonderlijk goed voorbereide operatie.
In de garnizoensstad Kati, vijftien kilometer buiten hoofdstad Bamako, werd met een kamikaze vrachtwagen het huis van de Malinese minister van Defensie, Sadio Camara, opgeblazen. Hij kwam hierbij volgens een officieel staatsbericht om. Naast de aanval op Camara eisten de jihadisten ook een aanval op het huis van de junta-leider Assimi Goïta op. Volgens de Franse zender RFI zou hij op tijd uit Kati naar een veilige plek zijn geëvacueerd.
Camara was één van de vijf juntaleden die in 2020 een staatgreep pleegden. Hij was deels opgeleid in Rusland en ging in 2021 een samenwerking aan met Russische huurlingen van de Wagner Groep om de jihadistische groeperingen die het land al sinds 2012 teisteren terug te dringen. Tot die tijd hadden Franse soldaten en de VN-vredemissie MINUSMA hulp geboden aan het Malinese leger bij deze pogingen, maar dat was zonder duidelijke resultaten geweest.
Volgens Saheldeskundige en journalist Wassim Nasr zijn de aanvallen „een symbolische nederlaag voor de samenwerking tussen de junta en de Russen”, zegt hij telefonisch. „De laatsten zijn er duidelijk niet in geslaagd om het Malinese leger structureel te versterken in hun doel om de dreiging van beide groepen te verminderen. Integendeel.”
Inmiddels hebben de Toeareg-separisten van het Azawad Bevrijdingsfront (FLA) en de aan Al-Qaida gelieerde gewapende jihadistische groepering Jama’at Nusrat al-Islam wal-Muslimin (JNIM) steden in het noorden van Mali onder controle. Dat geldt ook voor de noordelijke stad Kidal, waar de Russische strijdkrachten van Africa Corps, de opvolger van Wagner, en de regeringstroepen de mogelijkheid zouden hebben gekregen om te vertrekken. In andere steden, als Gao, Mopti en Sévaré, hield het leger vooralsnog wel stand, ook al gaan de gevechten daar nog door.
Bronnen binnen diplomatieke kringen en regionale netwerken hadden al eerder gewaarschuwd dat een offensief op handen was. Maar het bleef onduidelijk hoe, wanneer en waar de aanvallen zouden plaatsvinden. Sinds de junta in 2020 aan de macht is, zijn er voortdurend onverwachte aanvallen van JNIM, vooral buiten de steden. Sinds 2022 vinden die ook steeds meer plaats op stedelijke centra.
Bij het succes van de aanvallen lijkt infiltratie een belangrijke factor te zijn. Analisten vermoeden dat strijders van JNIM zich al geruime tijd in steden ophielden, mogelijk vermengd met de burgerbevolking. Daarnaast zouden lokale netwerken informatie hebben geleverd over troepenbewegingen en zwakke plakken in de verdediging.
Volgens Saheldeskundige Andrew Lebovich gingen er geruchten dat telefoons van strijders de dag voor de aanval waren ingenomen om lekken te voorkomen. Dat burgers nauwelijks beelden deelden van de aanvallen, kan wijzen op angst voor repercussies van de rebellen.
Opvallend is dat in het verleden de jihadistische groepen en de Toeareg-rebellen in Mali juist tegenover elkaar stonden. In de afgelopen jaren kwam het ook geregeld tot gewelddadige confrontaties tussen hen, onder meer aan de grens met Mauritanië. Maar tot ieders verrassing tekenden de JNIM en de FLA volgens Nasr in februari 2025 een pragmatisch samenwerkingsverband. Met deze gecoördineerde aanvallen hebben ze dit nu in praktijk gebracht.
De timing van de aanvallen lijkt daarbij geen toeval. Sinds eind maart gold er tijdelijk een pauze van de brandstofblokkade die de JNIM had ingesteld rondom Bamako en andere steden, om de macht van de junta te verzwakken. Volgens Lebovich gebruikten de rebellengroepen de tijdelijke opheffing van de blokkade om zich voor te bereiden op dit grootschalige offensief.
De aanvallen van dit weekend en de ontwikkelingen daarna in onder meer Kidal, waar de JNIM met de FLA wil meebesturen, wijzen op een structurele machtsverschuiving in Mali. De JNIM heeft Africa Corps gevraagd om zich buiten de strijd in het noorden te houden, om „in de toekomst een goede relatie te kunnen opbouwen”. Dit duidt volgens analisten op nieuwe politieke ambities van de jihadistische groepering.
Met de persoonlijke aanvallen van JNIM op de junta-leden zelf, Assimi Goïta die zich nog niet de bevolking heeft toegesproken, is een nieuwe fase ingetreden. Het is afwachten of het de junta en het leger lukt om stand te houden en om de JNIM en FLA in de komende dagen of weken terug te dringen, of dat ze te zeer zijn verzwakt.