Je moet wel met een heel gekleurde bril kijken om vol te houden dat de makers van Onze man bij de vijand zich voor een Russisch propagandakarretje hebben laten spannen. Dat betoogt regisseur Roel van Broekhoven, in reactie op kritiek op de serie.
Marcia Luyten, die ik altijd met plezier lees, roemt in haar column de goede journalistieke neus van Sonja Barend. Maar terwijl ze Sonja de hemel in prijst, maakt ze van de gelegenheid gebruik om in een paar zinnen Thomas Erdbrink, met wie ik samen de serie Onze man bij de vijand maakte, neer te sabelen. We zouden ons voor het karretje van de Russische propaganda hebben laten spannen.
We kregen naast talloze complimenten nog een paar van die reacties. Ze kwamen uit de directe omgeving van Marcia Luyten, zoals Tommy Wieringa, Jelle Brandt Corstius en Lisa Weeda.
Mensen die zich allemaal onvermoeibaar inzetten om Oekraïne te helpen in hun strijd tegen de Russen. Schrijver Tommy Wieringa is ambassadeur voor Protect Ukraine, een stichting die – onder het motto ‘de frontlinie begint hier’ – Oekraïense soldaten aan het front steunt met alles waaraan ze een tekort hebben.
Over de auteur
Roel van Broekhoven is regisseur/samensteller van Onze man bij de vijand, de tv-serie waarin journalist Thomas Erdbrink door het Rusland van Poetin reist.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Wieringa had geen goed woord over voor Onze man bij de vijand. Voor de camera van een WNL-programma lichtte hij toe waarom niet: ‘Erdbrink weigert het Russisch geweld te veroordelen!’ Zijn column in de Volkskrant sloot hij af met de zin dat Erdbrink mag kiezen: ‘Onophoudelijk verwarring scheppen is een beproefde Kremlin-strategie, en Erdbrink is een willig instrument. Als het onbedoeld is, is het onnozel; als het bedoeld is, is het kwaadaardig.’
Kennelijk hebben Marcia Luyten en Tommy Wieringa een heel andere serie gezien dan die wij gemaakt hebben. Of ze hebben, zoals Luyten aan de telefoon tegenover ons toegaf, de serie helemaal niet gezien.
Zou het kunnen dat juist hun sterke betrokkenheid bij de oorlog hun blik vertroebelt? Dat ze niet meer het verschil kunnen (of willen) zien tussen actievoeren en journalistiek?
Marcia Luyten zei aan de telefoon tegen Erdbrink: ‘Ik vind het onbegrijpelijk dat je deze serie maakt. Helemaal op het moment dat Oekraïne het enorm zwaar heeft omdat ze niet meer aan voldoende afweergeschut kunnen komen.’
Vooropgesteld: wij zijn niet naar Rusland gegaan om ‘verhaal te halen’ of de Russen ‘ter verantwoording te roepen voor de oorlog’. Dat zou pas naïef geweest zijn. Gevaarlijk voor iedereen die we zouden spreken en gevaarlijk voor ons.
De serie ging ook niet over de oorlog en alle verschrikkingen die er in naam van die oorlog plaatsvinden. Wij wilden – omdat haast niemand Rusland meer inkomt – kijken hoe de Russen zich staande houden onder het repressieve en autoritaire bewind van hun ‘sterke man’ Vladimir Poetin.
Niet in de laatste plaats omdat overal om ons heen steeds meer van dat soort sterke mannen (Trump, Netanyahu, Erdogan) aan de macht zijn en komen.
Net als in eerdere series Onze man in Teheran en Onze man bij de Taliban wilden we uitzoeken hoe de bevolking probeert door te leven onder zo’n bewind: hoe ga je om met de repressie, de propaganda, de afwezigheid van vrije pers, geen onafhankelijke rechtspraak? Wat doe je als je nergens je kritiek mag spuien? Hoe leef je daar mee?
Met die vraag trokken we een paar maanden door Rusland. En we kwamen ze allemaal tegen: de opportunisten, die zo dicht mogelijk tegen de macht aan schurkten, de profiteurs, de ‘patriotten’ die in ruil voor van alles Poetin door dik en dun verdedigden. Maar ook de ouders van gedode of vermiste soldaten, de soldaten zelf, de enkele politicus die zich nog durfde te verzetten.
En natuurlijk die grote meerderheid, die manmoedig probeert dóór te leven, de ellende ontkennend. Hopend dat als jij je maar niet met de politiek bemoeit, die politiek ook jou met rust zal laten.
Je moet wel met een heel gekleurde bril kijken om na het zien van deze serie vol te houden dat we ons voor een Russisch propagandakarretje hebben laten spannen.
We namen ons één ding voor toen we vertrokken: we kijken naar de Russen als mensen. In alle oorlogen gebeurt steeds weer hetzelfde, en dat zie ik ook terug in de boosheid van Luyten en Wieringa: de vijand moet ontmenselijkt.
Mijn vader noemde tot ver in de jaren zeventig Duitsers ‘rotmoffen’. Als kind in Haarlem moesten we ‘die rotmoffen’ vooral steeds de verkeerde kant op sturen, als ze op zoek waren naar het strand van Zandvoort. Mijn vader suggereerde ook dat alle Nederlanders bij het verzet hadden gezeten.
Meer dan ooit is het tijd voor grijstinten in een oorlog die steeds meer zwart-wit aan het worden is. Niet alle Palestijnen steunen Hamas, niet alle Russen zijn slecht en steunen Poetin. Net zomin als alle Israëliërs Netanyahu steunen of alle Iraniërs dol zijn op Khamenei en zijn nóg fanatiekere opvolgers. Maar ze moeten er wel dagelijks mee dealen.
In de serie zie je hoe je moet leven, kruipen, ontwijken, meeheulen en soms zelfs vechten voor de foute zaak als jouw leider je wijsmaakt dat dat juist een goede zaak is. Daar kunnen we wat van leren. Voor als het ooit misschien ook bij ons zover komt en een sterke man óns gaat vertellen hoe we moeten leven.
Dat is, wat mij betreft, de enige boodschap van de serie.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant