Schaatsen is de rode draad van Koningsdag 2026, met stempelkaarten en veel Friesland-promotie.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over justitie en het koningshuis.
Doet-ie het of doet-ie het niet? Koning Willem-Alexander is 59 geworden en komt dat vandaag vieren met zijn familie in Dokkum, gemeente Noardeast-Fryslân (Noordoost Friesland). Een Keningsdei (Koningsdag) in Friesland, dat is al even geleden. De laatste Friese, toenmalige Koninginnedag was die van koningin Beatrix in 2008 (Makkum en Franeker).
In het centrum is een korte ijsvloer aangelegd, als referentie aan de Elfstedentocht die Willem-Alexander onder de schuilnaam W.A. van Buren schaatste in 1986 in Marlboro-jack en Playboy-broek. Nog altijd is Willem-Alexander trots op die prestatie, blijkens het feit dat hij bij officiële gelegenheden naast allerlei gewichtige onderscheidingen altijd uiterst rechts ook zijn Elfstedenkruisje draagt.
Dokkum is bekend als het keerpunt in de Elfstedenroute. En daarom is vooraf de vraag: gaat de koning, als een ‘walk down memory lane’, een stukje schaatsen?
Bij aankomst op het Kleindiep laat Willem-Alexander er geen twijfel over bestaan. Hij bindt de schaatsen onder en verruilt het jasje van zijn pak voor een rood-wit jack. In plaats van de sigarettenreclame staat er nu zijn schuilnaam van veertig jaar geleden op.
Onder luid gejuich, en bijgestaan door leden van de Koninklijke Vereniging De Friesche Elfsteden met oranje mutsen, gaat hij het ijs op. Koningin Máxima en jongste dochter Ariane (die de pers vertelt dat ze in Delft lucht- en ruimtevaartechniek gaat studeren) volgen, de zussen Amalia en Alexia zien ervan af.
In de entourage van de koning valt te beluisteren dat Willem-Alexander dit zelf heel graag wilde. Hij heeft geoefend op De Uithof in Den Haag, omdat het acht jaar geleden was dat hij voor het laatst had geschaatst. Sindsdien zijn er zelfs niet de geringste kansen meer geweest op ‘de tocht der tochten’.
Durk Bierma, een van de mannen die meeschaatst, zegt na afloop de koning een compliment te hebben gemaakt voor zijn doorzettingsvermogen indertijd. ‘Want aan de tocht beginnen is een ding, maar uitrijden is twee.’ Hij heeft zelf de kruisjes van 1985 en 1986 op zijn borst. ‘In 1997 deed ik niet mee door pijn aan de rug’, zegt hij, met nog altijd zichtbare spijt.
Het is het onmiskenbare hoogtepunt van een Koningsdag die begint bij de Bonifatiuskapel en is opgezet als een professioneel evenement, dat bestaat uit elf kleinere evenementen. De leden van de koninklijke familie krijgen allen een stempelkaart die ze vol moeten maken. Burgemeester Kramer besluit zijn welkomstwoord met de beroemde startkreet: ‘It giet oan!’
Hoge bewolking maakt het de zon moeilijk, maar dat deert de tienduizenden toeschouwers niet. Friese paarden begeleiden de blauwe bus van het koninklijk gezelschap over de Bronlaan naar de start van de route. Elske DeWall, geboren in het naburige Veanwâlden (Veenwouden), zingt vanaf het water het Friese volkslied.
Mark de Kroon is met Sef-reizen naar Dokkum gekomen en zit in een vak met volop inzet van vrijwilligers. Hij legt uit dat hij in Doorn woont onder begeleiding van Bartiméus, voor mensen met een visuele beperking. Ook mensen met andere lichamelijke handicaps, uit De Kibbelhof in Schoonoord, zitten in het vak. Mark draagt een button met ‘Ik ben slechtziend’ en vraagt of de verslaggever die hardop wil voorlezen. ‘Ik ben slechtziend.’ Hij schatert het uit en roept: ‘Dat zei ik toch!’
De Oranjefamilie telt dit jaar een lid minder. Prins Bernhard jr en prinses Annette lieten in januari bekend maken dat zij aan het scheiden zijn, na 25 jaar huwelijk. Bernhard is alleen gekomen. Annette is prinses af. Het paar was al geen lid meer van het Koninklijk Huis sinds de inhuldiging van Willem-Alexander. Ze hebben drie, inmiddels volwassen kinderen.
Prinses Amalia is er wel. Tussen haar studie en opleiding bij Defensie door heeft ze net een tweedaags, overvol bezoek aan Amsterdam achter de rug, de hoofdstad waar zij ooit zal worden ingehuldigd. Kriskras door de stad ging ze, onder begeleiding van burgemeester Femke Halsema. Vroeg ze tien dagen geleden bij een lokale zender nog Amsterdam van Maggie MacNeal aan als verzoeknummer, vandaag deint ze mee op de vele Friese muziek.
Uiteraard is er ook sport en spel. Prins Constantijn heeft meer aanleg voor fierljeppen dan voor korfbal, leert deze dag. Na een reeks mislukte pogingen richting de korf maakt hij een wegwerpgebaar. Sinds de viering in Amersfoort in 2019 is een quiz een vast onderdeel van Koningsdag. Welmoed Sijtsma uit Hurdegaryp (Hardegarijp) presenteert bij deze gelegenheid een ‘Wad ’n Taal-quiz’ op het kofschip De Tromp, daterend uit 1912.
Het Koninkrijk der Nederlanden telt vier officiële talen: Nederlands uiteraard, en op sommige Caribische eilanden Engels en Papiaments. En hier in Friesland is er het Fries. Een van de vragen luidt: hoeveel procent van de Friezen is er niet trots op in Friesland te wonen? Het antwoord: 3 procent. ‘En dat zijn er drie te veel!', roept Willem-Alexander.
Op het slotpodium treedt De Kast op, bekend van het inmiddels dertig jaar oude nummer In nije dei (‘een nieuwe dag’). Net als Willem-Alexander reed zanger Syb van der Ploeg in 1986 de Elfstedentocht – iets sneller dan de toenmalige prins.
Koningsdag eindigt zoals gebruikelijk met het Wilhelmus en een dankwoord van de koning. ‘Vorige keer wist ik niet hoe snel ik hier moest omdraaien, maar nu had ik nog wel door willen schaatsen’, zegt hij ten afscheid. In Dokkum herinneren voortaan vijftien ‘keningskeien’, aangebracht in het plaveisel van de ongeveer 800 meter lange route, aan zijn hernieuwde aanwezigheid.
Luister ook naar onze politieke podcast ‘De Kamer van Klok’:
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant