Keniaanse atleten liggen de laatste jaren onder een vergrootglas, maar de dopingcijfers vertellen niet altijd het hele verhaal. Volgens de Anti-Doping Agency of Kenya heeft het land nu zelfs ‘een van de beste dopingcontroles ter wereld’.
De kopgroep rekt even uit en vertraagt om bidons te pakken. De marathon van Londen wordt in 2025 gelopen op een warme lentedag, dus elke druppel water is hard nodig. Maar er is één atleet die de bidons overslaat en de rest van de groep zijn hielen laat zien.
De Keniaan Sabastian Sawe ziet er al de hele race, zo’n 30 kilometer tot dan toe, sterk uit en pakt zijn moment. Hij loopt de volgende 5 kilometer in een ongekende 13.56; op beeld veranderen de achtervolgers al snel in onherkenbare vlekjes in de verte. Niemand weet de Keniaan nog bij te houden, voordat hij in 2.02.27 over de finish komt.
Dat kunstje zal Sawe zondag willen herhalen, wanneer hij weer aan de start van de Londense marathon staat. De Keniaan, 30 jaar oud, heeft zich in een paar jaar naar de absolute wereldtop gevochten. Pas in 2022 kreeg hij voor het eerst internationale erkenning, toen hij in Sevilla het parcoursrecord op de halve marathon liep in 59.02. Het was niet de bedoeling dat hij zou winnen; hij was als haas gestart, maar liep per ongeluk het record uit de boeken.
Op het moment dat Sawe in 2025 het tempo opvoert in Londen, loopt de Nederlander Abdi Nageeye aan het staartje van de kopgroep. Hij komt uiteindelijk met een tijd van 2.04.20 als vierde over de finish: een Nederlands record, maar niet de podiumplek of het Europese record waarop hij vooraf hoopte.
In zijn teleurstelling na de race spreekt hij zich uit over de ongelofelijke prestaties van Kenianen op de marathon: ‘Elk jaar is er weer een gast die 2.02 loopt alsof het niets kost. Je weet niet meer wie je moet geloven.’
Nageeyes frustratie komt niet uit de lucht vallen. Kenia ligt de laatste jaren onder een vergrootglas bij de internationale dopinginstanties. Momenteel zijn 146 Keniaanse atleten, veelal duurlopers, geschorst wegens het gebruik van doping. Alleen India, een land met 25 keer zoveel inwoners, heeft meer lopende straffen in de atletiek.
‘Doping is altijd een onderwerp geweest in de sport, dat is niet alleen in Kenia zo’, zegt atletenmanager Michel Boeting aan de telefoon. Boeting komt al decennialang regelmatig in Kenia om atleten te scouten en te begeleiden. ‘Maar in Kenia ontbrak er lang een nationaal dopingbeleid. Testen op doping kost heel veel geld en de atletiekbond aldaar was niet bereid om dat te investeren in een schone sport.’
Volgens Boeting deed doping zijn intrede in Kenia rond 2008, toen de wegatletiek er steeds professioneler werd. ‘De sport was vroeger kleiner en overzichtelijker in Kenia’, zegt Boeting. ‘Er waren veel minder mogelijkheden voor atleten.’
Met de komst van steeds meer internationale marathons en wegwedstrijden aan het begin van deze eeuw werd het voor atleten mogelijk om over de hele wereld goed geld te verdienen. Al helemaal voor Keniaanse standaarden: in de Riftvallei, waar veel hardlopers vandaan komen, ligt een gemiddeld jaarinkomen omgerekend op nog geen 2.000 euro.
In dit landelijke gebied in West-Kenia loopt veel hardlooptalent rond. De mensen wonen op hoogte, lopen veel op jonge leeftijd en hebben een enorme liefde voor de atletiek. Het maakte van Kenia in korte tijd een uniek topsportland met een monopolie op marathontalent.
‘De nummer honderd van Kenia op de marathon kan de wereld over gaan en goed geld verdienen als professioneel hardloper’, zei Brett Clothier, CEO van de Athletics Integrity Unit (AIU), in een interview met de BBC. Zijn organisatie moet doping in de internationale atletiek opsporen en tegengaan.
Maar om bij de beste honderd te horen, moet een atleet beter zijn dan talloze anderen met dezelfde droom. Alleen al in Iten, Kenia’s beroemdste trainingslocatie, trainen er zo’n duizend atleten.
Daar komt bij dat de toelatingseisen voor de marathon zeer laag zijn. ‘Het is in die zin een raar evenement’, zegt atletenmanager Boeting. ‘Bij veel sporten moet je eerst kwalificatietoernooien spelen of jarenlang een ranking opbouwen om met de top te mogen meedoen. Niemand kan op een dag wakker worden en zeggen: vandaag doe ik mee aan Wimbledon.’
Voor de dopingautoriteiten levert dit problemen op, omdat er in Kenia talloze potentiële winnaars zijn, en testen op doping veel geld kost.
Dat geld kwam er: in 2022 beloofde de Keniaanse overheid 5 miljoen dollar per jaar te gaan investeren in de Anti-Doping Agency of Kenya (ADAK). Waar de AIU zich bezighoudt met de internationale atleten, focust de ADAK vooral op de honderden lopers in Kenia die net onder de wereldtop zitten. Een groter budget betekent dat ADAK veel meer kan investeren in haar testprogramma, waardoor ze ook atleten onder de absolute top kunnen testen.
‘We testen veel meer dan vijf jaar geleden’, zegt Phyllis Nduta Mwangi, jurist bij de ADAK. ‘Waar we eerst gemiddeld zo’n duizend tests per jaar deden, waren dat er in 2025 al meer dan vijfduizend.’
Dat er meer atleten gepakt worden, is volgens Mwangi dus logisch. ‘De cijfers die we in Kenia zien, zijn vooral het resultaat van een veel groter testpool. Het is een stap in de goede richting.’
Maar volgens Mwangi zit de echte verandering vooral in preventie. ‘Van de tien atleten die uit de Riftvallei komen, zijn er vaak twee of drie die niet naar de middelbare school zijn gegaan. Veel van hen weten daarom niet wat hun plichten en rechten zijn. We proberen atleten zo veel mogelijk onderwijs te geven, om ze nog voor we ze testen bewust te maken van de regels.’
Ze ziet ook dat er een verkeerd beeld is ontstaan. ‘Mensen denken dat talloze atleten in Kenia bewust doping gebruiken, maar in driekwart van de dopingzaken die wij behandelen gaat het om stoffen die veel mensen makkelijk kunnen binnenkrijgen. Het zit bijvoorbeeld in medicijnen die atleten in normale winkels of bij de apotheek kunnen kopen.’
Volgens Mwangi controleren veel atleten niet welke stoffen ze wel of niet mogen gebruiken, waardoor er fouten worden gemaakt. ‘Ze vertellen ons openlijk dat ze bepaalde medicijnen gebruiken, zonder zich te realiseren wat daarvan de gevolgen zijn.’
Atletenmanager Boeting noemt ook de ‘whereabouts’ als een reden dat Keniaanse atleten tegen de lamp lopen. Atleten dienen hun locatie door te geven, zodat ze altijd te vinden zijn voor dopingcontroleurs. Bij drie gemiste controles volgt een schorsing.
‘De whereabouts zijn een toevoeging aan de sport, maar wat mij betreft worden ze te strikt gebruikt’, zegt Boeting. ‘Er is heel weinig ruimte voor fouten aan de kant van de atleet.’
Volgens hem zijn dopingcontroleurs gretig om te scoren. ‘Soms worden de whereabouts gebruikt om mensen te elimineren, zodat er in de powerpoint weer een streepje bij kan om te laten zien hoeveel mensen de AIU gepakt heeft.’
Zo wordt er volgens Boeting niet altijd goed gezocht naar een atleet. ‘Het komt ook voor dat een controleur het adres niet kan vinden en dat op de rekening van de atleet zet.’
Ook Jos Hermens, oprichter van Global Sports Communication, een bedrijf dat atleten begeleidt en hardloopevenementen organiseert, ziet dat de whereabouts problemen opleveren. ‘We hebben iemand fulltime in dienst om de whereabouts in de gaten te houden’, zegt Hermens. ‘Veel plekken in Kenia hebben geen straatnamen of huisnummers, waardoor er met gps gewerkt moet worden. Dat gaat ook weleens fout.’
Om de groep die wél moedwillig doping gebruikt te vinden, heeft de ADAK een afdeling die inlichtingen inwint en onderzoek doet, vertelt Mwangi. ‘Het dopingprobleem is niet iets wat alleen om de atleten gaat. Het gaat om een netwerk van coaches, managers en medisch personeel.’
Met de nieuwe investeringen lijkt Kenia dus de juiste weg te zijn ingeslagen om dopinggebruik te voorkomen en op te sporen. Boeting begrijpt dan ook niet dat de focus nog altijd op Kenia ligt.
‘We moeten de situatie niet bagatelliseren, maar wel in de juiste context zien. Door de ontwikkelingen van de laatste jaren is Kenia nu het land met een van de beste dopingcontroles ter wereld. Als mijn Keniaanse atleten prijzen winnen, weten we op zijn minst dat ze goed getest zijn.’
De atleten zelf zijn er volgens manager Hermens minder mee bezig dan de rest van de wereld. ‘Ze richten zich op zichzelf, op wat ze zelf kunnen bereiken in hun carrière. Meer kunnen ze niet doen. Ze kunnen zich niet elke dag kwaad maken over dit soort dingen.’
Het probleem voor Keniaanse atleten is dat er altijd twijfel zal blijven bestaan zolang er af en toe atleten uit de wereldtop worden gepakt. De spraakmakendste zaak was de driejarige schorsing van Ruth Chepngetich in 2025. De Keniaanse is een van de grote concurrenten van Sifan Hassan, die zich dit jaar geblesseerd moest afmelden voor de marathon van Londen.
In het najaar van 2024 had Chepngetich in de marathon van Chicago nog het wereldrecord bij de vrouwen verbeterd, met een tijd van 2.09.56. Een paar maanden later kreeg ze een straf van drie jaar nadat ze een markeringsmiddel in haar urine bleek te hebben, een stof die de nieren stimuleert om vocht uit het lichaam af te drijven. Ook doping verdwijnt zo sneller uit het systeem.
Haar wereldrecord bleef staan, omdat de AIU de verboden stof pas maanden na haar record op het spoor was gekomen.
Vorige maand kreeg ook haar landgenoot Albert Korir een schorsing van vijf jaar wegens het gebruik van Cera, een epovariant die de aanmaak van bloedcellen stimuleert. Korir won in 2021 de prestigieuze marathon van New York en eindigde in vijf van de laatste zes edities op het podium.
Sommige Keniaanse atleten spreken zich openlijk uit tegen doping in hun land. Zo ook Sabastian Sawe, vorig jaar de winnaar in Londen en komende zondag de favoriet. ‘Ik zie dat de wereld Kenianen minder vertrouwt’, zei hij in een podcast. ‘Mensen die doping gebruiken, beschadigen onze schone sport en de reputatie van andere atleten.’
Na de rel rondom de prestatie van wereldrecordhoudster Chepngetich besloot Sawe alle mogelijke geruchten over hemzelf in de kiem te smoren en te bewijzen dat hij zijn prestaties op eigen kracht levert. In aanloop naar de marathon van Berlijn vroeg hij de AIU om hem zo vaak mogelijk te testen met de best beschikbare technologieën.
Sawe had namelijk grote plannen: hij was zo goed in vorm dat hij hoopte het wereldrecord te verbreken. Dat staat op 2.00.35, in 2023 gelopen door zijn landgenoot Kelvin Kiptum.
Normaal gesproken kiest de AIU zelf wanneer en hoe vaak ze atleten test; een dopingtest kost namelijk algauw enkele duizenden euro’s. Om Sawes project toch mogelijk te maken, beloofde zijn sponsor Adidas de rekening te betalen. De AIU ging mee in het plan en testte Sawe in de weken voorafgaand aan de Berlijnse marathon 25 keer.
Het leverde de Keniaan veel lof op, maar de sportieve eer van het wereldrecord bleef in Berlijn nog uit. Door het warme weer kwam hij ‘slechts’ in 2.02.16 over de finish.
In Londen is het parcours iets trager en zal het wereldrecord waarschijnlijk niet worden gelopen. Maar met alle aanwezige atleten uit de wereldelite zal Sawe om te winnen wederom een ongekende race moeten neerzetten. Als hem dat lukt zal niemand twijfelen aan zijn integriteit.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant