Honderden kunstwerken die in mei 1945 verloren gingen bij een brand in Berlijn zijn straks voor het eerst in ruim 80 jaar weer te zien, althans online. De Berlijnse Gemäldegalerie maakt de werken digitaal toegankelijk.
schrijft voor de Volkskrant over kunst, cultuur en moderne mores.
Schilderijen van grote meesters die verloren gingen in de Tweede Wereldoorlog in Berlijn zijn gedigitaliseerd door de Berlijnse Gemäldegalerie. In een grootscheeps project heeft het museum 580 kunstwerken, waaronder meerdere werken van Anthony van Dyck, Peter Paul Rubens, Caravaggio en Paolo Veronese, kunnen ‘restaureren’ door de glasnegatieven die begin 20ste eeuw van de schilderijen zijn gemaakt opnieuw te fotograferen.
De meeste beelden zijn zwartwit, enkele in kleur. Het project is van groot belang voor onderzoekers en voor de documentatie van de kunstgeschiedenis, en wordt online publiek toegankelijk.
In de Tweede Wereldoorlog gingen de kunstwerken verloren uit de grote Gemäldegalerie in Berlijn. Sommige werken werden gestolen of geconfisqueerd, de meeste vergingen in mei 1945 bij twee grote branden in de Friedrichshain Flak Toren, waar het museum eerder in de oorlog 430 schilderijen had ondergebracht ter bescherming.
Gustav Schwarz (1871-1958), de fotograaf van het museum, had de verliezen van kunst in de Eerste Wereldoorlog gezien en besloot daarop de schilderijen in de Gemäldegalerie te fotograferen voor het archief. Die glasnegatieven behoren tot de beste fotografie van die tijd, met enkele vroege kleurenbeelden, en zijn nu de enige zichtbare overblijfselen van vele meesterwerken.
De schilderijen van Caravaggio, Rubens, Tintoretto, Veronese en Van Dyck behoren tot het meest gekoesterde erfgoed in de Europese geschiedenis. Hun kunst wekt sinds de 17de eeuw bewondering bij steeds nieuwe generaties. Nieuwe zichtbaarheid van hun vernietigde kunstwerken is daarom van grote waarde.
Nu kan het publiek weer kijken naar details in een monumentaal schilderij van Caravaggio waarop Jezus zijn vrienden wanhopig vraagt niet in slaap te vallen, omdat hij weet dat hij gearresteerd gaat worden. Caravaggio bracht met scherp licht en contrast het drama tot een hoogtepunt. Op een ander verloren schilderij van Caravaggio dicteert een sensuele engel het evangelie aan de Heilige Mattheus. De engel hangt over de schouder van de kalende Mattheus als een bijlesleraar, met een gefronst voorhoofd schrijft de heilige verwoed op wat hem gezegd wordt.
Van de Italiaanse schilder Jacopo Tintoretto ging een magnifieke Annunciatie verloren, waarin een weelderige engel Gabriël Maria vertelt dat ze zwanger is van Jezus. Achter hen een open tuin, als metafoor voor de vruchtbare baarmoeder van Maria. Van Rubens gingen er tien schilderijen verloren, waaronder een levensgroot schilderij waarin Jezus tot verbijstering van omstanders de overleden Lazarus tot leven wekt.
Restaurator Franziska May vertelde aan The Art Newspaper dat het digitaliseren van de glasnegatieven zes weken kostte, en de databankregistratie en redactie meerdere maanden. ‘Gezien de kwetsbaarheid van de negatieven is het een wonder dat ze in zulke goede staat bewaard zijn’. De verloren verzameling komt later dit jaar online.
Source: Volkskrant