Onderwijs dat jongeren voorbereidt op de toekomst betekent eerlijk zijn over de klimaat- en ecologische crisis. Scholen moeten die polycrisis ook centraal stellen in het curriculum en daarbij ruimte maken voor betrokkenheid en actie.
Begin maart lijmde Extinction Rebellion (XR) de sloten dicht van 35 middelbare scholen binnen de ring van Amsterdam. De boodschap: ‘Geef onze tieners een reden om naar school te gaan. Onze regering moet alles op alles zetten om klimaatontwrichting tegen te gaan.’
Volgens Unicef lopen wereldwijd nu al honderden miljoenen kinderen onderwijs mis vanwege extreem weer. Ook hier staat de toekomst van jongeren onder druk. Toch blijft het juist in ons onderwijs oorverdovend stil.
Veel docenten zijn zich bewust van de ernst van de polycrisis. Milieuvervuiling, biodiversiteitsverlies, ecologische, sociale en individuele problemen stapelen zich op. Maar structureel onderwijs over de oorzaken, gevolgen, verantwoordelijken en handelings- en actiemogelijkheden is geen verplicht onderdeel van het curriculum.
Over de auteurs
Isabelle van Eijk is docent biologie en diergeneeskunde. Kees Klomp is hogeschoolprogrammamanager Agency. Sander Otte is universitair hoogleraar technische natuurkunde. Frank van Schaik is docent Nederlands. Petra Verdonk is psycholoog en oud universitair hoofddocent. Pedro Nooijen is docent.
Dit is een ingezonden bijdrage die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
In de recent herziene kerndoelen ontbreekt de urgentie zelfs vrijwel geheel. Initiatieven blijven daarom vaak beperkt tot losse projecten: een groen dak, afval prikken, een gastles. Goed bedoeld, maar de overheid, en ook de onderwijsinstellingen zelf en hun besturen nemen onvoldoende verantwoordelijkheid voor de toekomst van jongeren.
Toekomst? In een recent artikel in Ethics and Education delen Thornton en collega’s (2026) hoe een van hen zijn 18-jarige dochter vraagt of ze hoop heeft voor de toekomst. Haar antwoord: ‘Welke toekomst?’ Niet alleen de toekomst van jongeren, maar ook hun welbevinden nú wordt bedreigd.
Jongeren zien de wereld dagelijks op hun schermpjes, maar krijgen op school geen samenhangend verhaal of handelingsperspectief. Onderzoekers Hickman en collega’s beschreven in 2021 dat jongeren in landen waar de overheid faalt in het nemen van klimaatmaatregelen meer angst en stress ervaren. Door in het onderwijs te zwijgen of enkel hoop te prediken vergroten we die onzekerheid. Leerlingen van nu moeten over twintig jaar de problemen oplossen die wij hebben laten liggen. Het minste wat we ze kunnen geven is eerlijkheid over de feiten van wat ze te wachten staan.
Het onderwijs moet daarom de noodklok luiden. De klimaat- en ecologische crisis moet expliciet en onmiddellijk onderdeel worden van wat we onderwijzen. Jongeren moeten daarbij niet alleen begrijpen wat er gebeurt, maar ook veerkracht en lef ontwikkelen en ervaren dat ze kunnen handelen, als individu en als collectief.
Dit alles vraagt iets van onderwijsprofessionals. Niet alleen in de klas, maar ook daarbuiten. Willen we echt een goede toekomst voor onze leerlingen en studenten? Dan moeten we dat voorleven. Bijna alles waar we nu in onze maatschappij van genieten en wat we vanzelfsprekend vinden – van fietspaden tot de vijfdaagse werkweek tot het vrouwenkiesrecht – is gekomen door burgerlijke ongehoorzaamheid. Die geschiedenis moet verteld worden.
Want telkens klinkt het: ‘Ik kan me als bestuurder/docent/rector/wetenschapper niet zo expliciet uitspreken of actievoeren vanwege de klimaatcrisis. Dat kan niet vanuit mijn functie.’
Die fragmentatie tussen professional en burger is kunstmatig. Juist wie verantwoordelijkheid draagt voor de vorming van jongeren, kan zich niet veroorloven neutraal te blijven in een crisis die hun toekomst bepaalt. Neutraliteit is geen middenpositie, maar een keuze voor de status quo.
Druk van buitenaf is nodig om beweging te creëren. Om dat te bewerkstelligen moet het onderwijsveld activisme omarmen als onderdeel van zijn professionaliteit. Echte onderwijsprofessionals spreken zich uit, blokkeren zaterdag met XR de ring van Utrecht en organiseren een landelijke staking.
‘No schools and future on a dead planet.’ Neem op je eerstvolgende werkdag gerust een tube secondelijm mee.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant