Een half jaar voor de tussentijdse verkiezingen is de strijd om het hertekenen van de Amerikaanse kieskaarten weer opgelaaid. Democraten dachten in Virginia deze week een grote slag te hebben geslagen, maar een rechter heeft daar voorlopig een stokje voor gestoken.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Wat hebben Democraten in Virginia gedaan om de kieskaart te veranderen?
In hun poging bij de tussentijdse verkiezingen begin november de macht te grijpen in het Huis van Afgevaardigden, behaalden Democraten dinsdag een cruciale overwinning. Bij een referendum in Virginia stemde een krappe meerderheid van de kiezers voor het hertekenen van de kiesdistricten. De herindeling moet Democraten later dit jaar tot wel tien van de elf zetels van Virginia in het Huis opleveren. Op dit moment hebben ze er zes.
Het referendum is de nieuwste episode in een strijd tussen Republikeinen en Democraten om de kieskaarten in verschillende staten in hun voordeel te hertekenen, een praktijk die gerrymandering wordt genoemd. Aangespoord door president Donald Trump gaven Republikeinen in Texas daar afgelopen zomer het startschot voor, partijgenoten in andere staten volgden later ook. Democraten over heel het land hebben pogingen gedaan om het cartografische voordeel van de Republikeinen teniet te doen.
Niet overal heeft dat evenveel succes opgeleverd. Virginia leek voor Democraten de laatste kans om een grote slag te slaan. De opluchting over de uitslag was daarom groot. ‘Hij heeft gefaald’, zei Hakeem Jeffries, de Democratische leider van het Huis van Afgevaardigden, over Trumps pogingen de tussentijdse verkiezingen ‘naar zijn hand te zetten’.
Hoe werkt gerrymandering?
Wie er verkozen wordt in een van de 435 kiesdistricten, verspreid over de 50 staten, is voor een deel afhankelijk van wie er in dat gebied wonen. Bepaalde kiezersgroepen stemmen over het algemeen vaker Democratisch dan Republikeins, of andersom. Door de indeling van de kiesdistricten kunnen politici daar invloed op uitoefenen.
Dat proces heet ‘gerrymandering’: het herindelen van kiesdistricten voor politiek gewin. Door de grenslijnen van kiesdistricten te verschuiven, kan het aantal Democratische of Republikeinse stemmen in dat district net anders uitvallen. Anders gezegd: bij gerrymandering kiezen politici hun kiezers, in plaats van andersom. Die praktijk is op federaal niveau niet verboden. Zowel Republikeinen als Democraten hebben zich regelmatig van gerrymandering bediend. Het tekenen van kiesdistricten om raciale groepen uit te sluiten is wel verboden.
Zal de kieskaart in november dan ook zo gebruikt worden in Virginia?
Een dag nadat Democraten feest hadden gevierd, blokkeerde een rechter in Virginia de certificering van het referendum en het gebruik van de nieuwe kieskaart. Volgens rechter Jack Hurley voldeed het verloop van het proces niet aan de voorwaarden. Zo zouden kiezers niet tijdig zijn geïnformeerd over de grondwetswijziging die de herindeling mogelijk maakt en zou de vraag die ze gepresenteerd kregen ‘evident misleidend’ zijn geweest.
De Democratische procureur-generaal van Virginia Jay Jones heeft aangekondigd direct in beroep te gaan tegen de uitspraak. Dat betekent dat de zaak op het bord komt van het hoogste gerechtshof van Virginia, dat er het laatste woord over heeft. Het hof staat volgens experts waarmee Politico sprak niet bekend als uitgesproken ideologisch in het voordeel van een van beide partijen.
Datzelfde hof besloot vorige maand nog dat het referendum doorgang kon vinden. In door Republikeinen aangespannen zaken had rechter Hurley met soortgelijke argumenten de stembusgang willen tegenhouden. Hoewel het referendum mocht plaatsvinden, tekenden de hoogste rechters ook aan dat zij zich niet definitief over de rechtsgeldigheid ervan hadden uitgelaten.
Hoe staan Democraten en Republikeinen nu ervoor in hun onderlinge strijd?
Mocht de nieuwe kieskaart in Virginia standhouden, dan lijkt de strijd die Trump heeft ontketend als een boemerang in zijn gezicht terug te keren. Democraten hadden de grote Republikeinse buit in Texas al onschadelijk gemaakt in hun eigen bolwerk Californië. Republikeinen hebben ook in Missouri, North Carolina en Ohio de kaart verder naar hun hand gezet (tegenstanders proberen in Missouri nog wel een referendum van de grond te krijgen), maar met Virginia en ook Utah zouden de Democraten zelfs een licht numeriek voordeel kunnen hebben.
Dat is echter buiten Florida gerekend. Bij een speciale zitting van het parlement in die staat kunnen de Republikeinen die er de dienst uitmaken de kaart flink opschudden. Dat zou Trump tot wel vijf zetels extra kunnen opleveren in november. Een nieuwe kieskaart is echter nog niet naar buiten gebracht. Republikeinse parlementariërs hebben laten weten dat het aan gouverneur en partijgenoot Ron DeSantis is om dat te doen.
Wanneer een nieuwe kaart door het parlement van de staat geloodst zou worden, zullen ongetwijfeld rechtszaken volgen. In de grondwet van Florida is expliciet opgenomen dat kiesdistricten niet getekend mogen worden ten gunste van een politieke partij, hoewel het hoogste gerechtshof DeSantis daar enkele jaren toch wat speelruimte in gaf toen hij de kaart wilde hertekenen.
Is buiten Florida en Virginia het laatste woord er dan over gezegd?
Nee. Een grote adder onder het gras is een zaak die het federale Hooggerechtshof momenteel behandelt over de Voting Rights Act, een van de belangrijkste juridische erfenissen van de burgerrechtenbeweging uit de jaren zestig. De wet verbiedt discriminatie in de stemprocedure.
Op basis hiervan zijn met name in zuidelijke staten verschillende districten getekend waar kiezers van kleur in de meerderheid zijn, zodat zij zich verzekerd weten van vertegenwoordiging. Vooral zwarte Amerikanen stemmen overweldigend Democratisch.
Mocht het Hooggerechtshof een streep zetten door die praktijk, dan zouden volgens schattingen grofweg tien zetels van Democraten op de tocht kunnen komen te staan. Republikeinen zouden dan nog voor de verkiezingen kunnen proberen kieskaarten te veranderen. Het is onduidelijk of het Hooggerechtshof in zijn huidige termijn, die uiterlijk begin juli eindigt, nog met een besluit komt.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant