De Italiaanse plannen om asielzoekers in Albanië vast te houden, zijn ‘in principe’ niet in strijd met Europese wetgeving. Dit oordeelt de adviseur van het Europees Hof van Justitie, waarmee de belangrijkste juridische drempel lijkt te verdwijnen.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant.
De migratiedeal tussen Italië en Albanië stamt uit 2023 – toen nog een pronkstuk van de Italiaanse regering – maar kwam door een reeks van rechtszaken nauwelijks van de grond. Op dit moment buigt de hoogste rechtbank van de Europese Unie zich over de deal. Als het Hof van Justitie een positief oordeel velt, is de kans groot dat Italië de controversiële opvangcentra eindelijk in gebruik kan nemen.
De adviseur van het Hof, advocaat-generaal Nicolas Emiliou, kwam donderdag met zijn oordeel. Hij schrijft dat de Europese wetten Italië niet verhinderen om de opvang van asielzoekers buiten het eigen grondgebied te organiseren. Wel wijst hij erop dat Italië verplicht is ervoor te zorgen dat alle rechten van migranten worden gewaarborgd, zowel in de opvang als in de asielprocedure. Daar hebben mensenrechtenorganisaties sterke twijfels over.
Hoewel het advies niet bindend is, wordt het meestal overgenomen door de rechters in Luxemburg. De regering van Giorgia Meloni haalde het nieuws al binnen als een overwinning. ‘Een belangrijk bericht dat de juistheid van de door ons gestelde koers bevestigt en laat zien hoeveel Italië heeft verloren door twee jaar van geforceerde en ongegronde juridische interpretaties’, schrijft premier Meloni op X.
Bijna drie jaar geleden presenteerde Meloni de deal als de gedroomde oplossing voor de grote aantallen vluchtelingen en migranten die in Italië aankomen. Haar bedoeling is om nog voordat zij de landsgrenzen bereiken een schifting te maken tussen kansrijke en minder kansrijke asielzoekers. Alleenreizende mannen uit ‘veilige landen’ worden overgebracht naar detentiecentra in Albanië (geen lid van de Europese Unie), waar zij een versnelde procedure doorlopen. Uiteindelijk moet dit het repatriëren van migranten makkelijker maken.
Direct rezen er allerlei juridische vraagstukken. Welke landen zijn ‘veilig’? Mogen landen zomaar besluiten om asielzoekers de toegang te weigeren? Is er voldoende juridische grond om hen vervolgens vast te houden? Zijn de versnelde procedures wel eerlijk en volledig?
De eerste migranten die op zee werden tegengehouden en naar Albanië werden gebracht, moesten van de rechter naar Italië worden overgeplaatst. Veel vergelijkbare zaken volgden en bijna altijd besloot de rechter dat de asielzoekers niet in aanmerking kwamen voor detentie in Albanië. Uiteindelijk stapten de Italiaanse autoriteiten naar het Hooggerechtshof in Rome, dat met een aantal vragen bij het Europees Hof van Justitie aanklopte.
Intussen zijn in het noorden van Albanië twee detentiecentra verrezen die honderden miljoenen euro’s hebben gekost. Nadat was uitgelekt dat de centra alleen werden gebruikt door de verveelde Italiaanse bewakers om zwerfhonden op te vangen, besloot Italië er reeds afgewezen asielzoekers op te vangen.
Mensenrechtenorganisaties en Europese politici die de centra bezochten stelden zwaar geschokt te zijn over de erbarmelijke omstandigheden. Er worden veel zelfmoordpogingen gedaan. Ook bleek de opvang veel duurder dan in Italië.
Toch volgen meerdere Europese landen de zaak aandachtig, omdat zij vergelijkbare plannen overwegen. EU-commissievoorzitter Ursula von der Leyen prees Italië zelfs voor het ‘out of the box-denken’. Het is nog niet bekend wanneer het Hof van Justitie een definitieve uitspraak doet.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant