Gina Rinehart | Australische ijzerertsmagnaat De uiterst rechtse zakenvrouw Gina Rinehart is verwikkeld in een monsterrechtszaak over een van de meest lucratieve ijzermijnen ter wereld. Haar economische én politieke macht in Australië is ongeëvenaard. „Haar onzichtbare hand is overal.”
Mijnmagnaat Gina Rinehart is de rijkste Australiër. Ze is daarnaast een invloedrijke conservatief.
Het heeft alle ingrediënten van een Netflix-serie: familiedrama en intrige, op geld beluste nazaten en decennialange, bittere rechtszaken over wie mag profiteren van een van de meest lucratieve ijzermijnen ter wereld. IJzerertsmagnaat Gina Rinehart (72), de rijkste persoon van Australië, geeft niet op totdat ze gewonnen heeft.
Na ruim dertien jaar kwam vorige week de ontknoping in een monsterrechtszaak tussen Rinehart, de kinderen van haar vaders voormalige zakenpartners én haar eigen kinderen. Het juridische gevecht ging over wie de rechtmatige eigenaar is van het Hope Downs-mijnproject, een van de grootste ijzerertsmijnen van Australië.
Rinehart erfde mijnbouwbedrijf Hancock Prospecting van haar vader Lang Hancock, die haar al vanaf jonge leeftijd klaarstoomde om in zijn voetsporen te treden. Sinds zijn dood in 1992 staat ze aan het hoofd van het bedrijf, dat inmiddels vele miljarden waard is.
Ze wordt nu gedwongen haar rijkdom te delen. Het hof besloot dat Rineharts bedrijf royalty’s moet betalen aan de nazaten van twee voormalige zakenpartners van haar vader. Het gaat Rinehart waarschijnlijk vele honderden miljoenen Australische dollars kosten.
Pijnlijk is dat ook Rineharts oudste twee eigen kinderen, Bianca en John, hun moeder hadden gedaagd om hun aandeel op te eisen, maar dat wees de rechter af. Met haar kinderen ligt Rinehart al jaren overhoop: in 2011 blokkeerde ze hun toegang tot het familiefonds van ruim 3 miljard euro. Dat werd in een eerdere rechtszaak teruggedraaid, maar de familierelatie was onherstelbaar beschadigd.
Het is dan ook niet alleen vanwege de ijzermijnen dat Gina Rinehart door onder meer de BBC wel „die andere ijzeren dame” wordt genoemd, naar de Britse oud-premier Margaret Thatcher. Ondanks haar zachte, meisjesachtige stem is Rinehart een keiharde zakenvrouw met stalen zenuwen, zegt Sarah Martin, journalist bij The Guardian Australia en maker van de achtdelige podcastserie ‘Gina’. „Als twintiger nam ze na een ontmoeting met Margareth Thatcher een voorbeeld aan haar. Uiteindelijk groeide ze uit tot een van de meest dominante Australische figuren op het wereldtoneel”, vertelt Martin aan de telefoon.
Volgens zakentijdschrift Forbes is Rinehart sinds 2011 de rijkste persoon van Australië. In 2012 was ze zelfs even de rijkste vrouw van de wereld. Ze heeft een geschat vermogen van 38 miljard Australische dollar, ruim 23 miljard euro.
Haar sterke karakter werd op jonge leeftijd gevormd, vooral door haar vader Lang Hancock. Ze groeide op diep in de outback van het noordwesten van Australië. Twee jaar voor haar geboorte in 1954 deed haar vader daar de ontdekking van hun leven: hij vond ijzererts in de Pilbara, een uitgestrekte woestenij. Rinehart was enig kind en het gezin woonde de eerste jaren van haar leven op een enorm landgoed, ongeveer zo groot als de provincie Zuid-Holland.
Volgens Martin hebben haar jonge jaren in dit afgezonderde gebied haar gevormd. „Ze is geboren in een wereld van privileges, maar was enorm geïsoleerd van de buitenwereld. Zowel fysiek, omdat ze opgroeide in de Pilbara, als intellectueel en emotioneel. Haar hele leven stond in het teken van haar vader. Zodra ze oud genoeg was, was ze actief betrokken bij het bedrijf.”
Gina en haar vader Lang Hancock in 1982.
Haar vader had op zijn zachtst gezegd controversiële opvattingen. Hij begon zijn carrière in de jaren dertig en veertig van de vorige eeuw als eigenaar van een asbestmijn, en bleef het materiaal aanprijzen toen bekend werd welke schade dat aanricht. Ook probeerde hij de Australische regering over te halen om het gebruik van waterstofbommen in de mijnbouw toe te staan.
Bovendien was hij een uitgesproken racist. In de jaren tachtig pleitte hij er tijdens een tv-interview voor om een deel van de inheemse bevolking te laten steriliseren, zodat ze „uit zouden sterven”. Hancock zocht de media op om zijn politieke overtuigingen te verspreiden. Hij geloofde in een kleine overheid en lage belastingen – met name voor de opbrengsten van de mijnbouw.
Rinehart erfde haar vaders politieke betrokkenheid, al is ze een stuk minder gretig in het contact met de pers. „Ze is een politiek dier”, zegt Martin. In haar podcast wilde ze uitzoeken hoe Rinehart haar macht aanwendt om de politiek te beïnvloeden. „Ze deinst er niet voor terug om haar maatschappelijke positie te gebruiken om een politiek punt te bepleiten.”
Haar belangrijkste thema’s zijn verzet tegen verduurzaming en tegen belastingen. Ze is een notoire klimaatontkenner en voorspelt een „apocalyptisch” scenario als de regering de uitstoot van broeikasgassen beperkt, wat volgens haar zal leiden tot een „klimaatpolitiestaat”. Vorig jaar doneerde ze omgerekend 550.000 euro aan de rechtse lobbygroep Advance, die zich verzet tegen het overheidsstreven om in 2050 klimaatneutraal te zijn.
Haar opvattingen weerhouden Rinehart er niet van om van het klimaatbeleid te profiteren. Ze heeft flink geïnvesteerd in lithiummijnen, de belangrijkste grondstof voor batterijen van elektrische auto’s.
Ook heeft ze een groot aandeel in de winning van zeldzame aardmetalen in West-Australië. Die mijnen werden vorig jaar veel meer waard toen de Verenigde Staten en Australië een miljardenakkoord sloten om de industrie verder te ontwikkelen en de afhankelijkheid van China te verkleinen.
Toen de Australische regering in 2010 een hogere belasting wilde invoeren op de opbrengsten uit de mijnbouwsector, organiseerde Rinehart een groot protest. Hoewel ze de publiciteit meestal mijdt, sprong ze tijdens een demonstratie in Perth in de laadbak van een auto, met een parelketting om de hals, terwijl ze in een microfoon ‘axe the tax’ (weg met de belasting) riep. Niet lang hierna werd premier Kevin Rudd afgezet door zijn eigen partij en werd de wet zodanig aangepast dat mijnbouwbedrijven er haast niets van merkten.
Het was een van de weinige keren dat Rinehart zich in het openbaar uitsprak. De meeste politieke invloed oefent ze uit op de achtergrond. „Ze beweegt in de schaduw, maar is tegelijkertijd overal. Haar politieke invloed is ongeëvenaard”, aldus Martin.
Haar belangrijkste internationale bondgenoot is de Amerikaanse president Donald Trump. Rinehart noemt zichzelf een ‘Trumpette’ en vindt dat Australië in „Trump-stijl” bestuurd moet worden. Regelmatig bezoekt ze zijn resort Mar-a-Lago in Florida. Ook tijdens de Amerikaanse verkiezingsavond in 2024 was ze van de partij om Trumps overwinning te vieren.
In eigen land was ze jarenlang een steunpilaar voor de grootste conservatieve partij, de Liberal Party. Maar sinds die bij de laatste verkiezingen fors verloor, heeft ze haar aandacht verschoven naar een kleinere, radicalere partij: het rechts-populistische One Nation van Pauline Hanson. Dat bepleit een ‘Australia first’-beleid, duidelijk geïnspireerd door Trump, en maakt de laatste maanden een opmars in de peilingen.
Rinehart is een belangrijke donor van One Nation en vertrouweling van Hanson. Ze opent ook deuren voor de partijleider; in oktober vorig jaar vlogen ze in Rineharts privévliegtuig naar Florida voor een Halloweenfeest in Mar-a-Lago. De twee zijn zelfs samen gespot op vakantie in Thailand. Toch is Rineharts macht nauwelijks bekend, zegt Sarah Martin. „Ze heeft een ingang bij de meeste politici, maar toch weten Australiërs maar weinig over haar.”
Wie zich wél in haar verdiept, moet voorzichtig zijn. „Gina gaat achter je aan en gooit alle juridische mogelijkheden in de strijd. Ze heeft een enorme reputatie als felle procesvoerder. Haar wil je niet als tegenstander”, zegt Martin. Zo klaagde Rinehart onderzoeksjournalist Adele Ferguson aan vanwege haar biografie over Rinehart uit 2012. En een dramaserie uit 2015 gebaseerd op het verhaal van Rinehart en haar vader, werd na jaren procederen door televisiezender Nine aangepast en niet verder verspreid.
Kritiek of spot trekt Rinehart zich persoonlijk aan. Ooit probeerde ze – tevergeefs – een schilderij van kunstenaar Vincent Namatjira te laten verwijderen uit een museum in Canberra, omdat hij haar ‘onflatteus’ had geportretteerd.
Ook Martin moest stalen zenuwen hebben toen ze de podcastserie maakte. „De kans was groot dat ze ons zou aanklagen. We zijn daarom veel langer bezig geweest met advocaten dan met het maken van de podcast.”
Volgens Martin heeft Rinehart veel behoefte aan erkenning. „De cultuur binnen haar bedrijf lijkt wel Noord-Koreaans”, zegt ze. Haar personeel wordt onder meer aangemoedigd om jaarlijks een bedankbrief te schrijven aan de topvrouw.
Binnenkort wordt bekend hoeveel Rinehart precies moet betalen aan de nazaten van haar vaders zakenpartners. Ook is het niet ondenkbaar dat haar kinderen nieuwe juridische stappen zetten. Martin sprak voor haar podcast met Rineharts oudste zoon John Hancock, die naar Londen verhuisde om te ontsnappen aan de intense aandacht voor de familievete, die al decennialang voortduurt. „Het is eigenlijk heel triest. Hij praat al twintig jaar niet met zijn moeder, het is een ongelooflijk disfunctionele familie. Ik heb medelijden met ze. Ruzie om geld heeft hen kapotgemaakt.”