Michael Tilson Thomas (1944-2026) | Dirigent en componist De Amerikaanse dirigent en componist Michael Tilson Thomas was een bevlogen pleitbezorger van twintigste-eeuwse Amerikaanse muziek. Ook zette hij zich in voor muziekeducatie.
Michael Tilson Thomas in 2019.
Op ieder concertprogramma van de San Francisco Symphony hoort ten minste één Amerikaanse componist. Die lijn zette de Amerikaanse dirigent Michael Tilson Thomas – onder kenners bekend als MTT – uit toen hij in 1995 het stokje overnam van Herbert Blomstedt als chef-dirigent van de San Francisco Symphony. Steevast koppelde Thomas klassiekers uit de symfonische canon aan composities van Aaron Copland, George Gershwin, Henry Cowell, Carl Ruggles, Steve Reich en veel Charles Ives, die hij Amerika’s tegendraadse pionier en profeet van de muziek noemde. Ook met Mahler behaalde Thomas grote successen: de integrale opname van Mahlers symfonieën en orkestliederen (2001-2009) leverde zeven Grammy’s op. In de kwarteeuw dat Thomas de San Francisco Symphony leidde, groeide het uit tot een veelzijdig orkest met internationale uitstraling.
Thomas werd in 1944 geboren in Los Angeles in een artistieke familie. Zijn grootouders kwamen uit de Jiddische theaterwereld waarin het moderne Broadway wortelt, zijn beide ouders werkten in de filmwereld. Thomas zag op jonge leeftijd al een leven in de muziek voor zich en studeerde piano, compositie en directie aan de University of Southern California. In zijn studiejaren was hij een protegé van Leonard Bernstein en werkte hij met componisten als Stravinsky, Boulez, Stockhausen en Copland.
1969 was een beslissend jaar: Thomas won de Koussevitsky-prijs voor jonge dirigenten van het gerenommeerde klassiekemuziekfestival Tanglewood en verving als assistent-dirigent halverwege een concert van het Boston Symphony Orchestra de ziek geworden chef-dirigent William Steinberg. Daarmee speelde hij zich internationaal in de kijker. Hij werd vaste gastdirigent bij het Boston Symphony Orchestra en Los Angeles Philharmonic en leidde als chef-dirigent de Buffalo Philharmonic en London Symphony Orchestra.
Immer jong van geest stond Thomas bekend om zijn inzet voor muziekeducatie en -participatie. Als rasverteller sprak hij graag zijn publiek toe vanaf het dirigentenpodium. In de jaren 70 dirigeerde en presenteerde hij als opvolger van Leonard Bernstein de op tv uitgezonden Young People’s Concerts van de New York Philharmonic. In 1987 richtte hij in Miami Beach de New World Symphony op, een orkestacademie die afgestudeerde musici klaarstoomt voor een baan als orkestlid. Tot 2022 stond Thomas er aan de leiding. In 2009 en 2011 organiseerde hij het YouTube Symphony Orchestra, een orkestproject waarbij jonge musici wereldwijd online auditie konden doen.
Het zwaartepunt van Thomas’ activiteiten in Nederland ligt in de jaren 80, toen hij regelmatig op de bok stond bij het Concertgebouworkest met twintigste-eeuws repertoire. Begin deze eeuw zong zijn naam rond als mogelijke opvolger van Riccardo Chailly als chef-dirigent bij het orkest. Die post werd uiteindelijk ingevuld door de Let Mariss Jansons (1943-2019).
Als componist laat Thomas een bescheiden oeuvre na. Hij componeerde in een eclectische stijl met theatrale invloeden, complexe ritmes en een breed scala aan orkestrale texturen. In opdracht van Unicef componeerde hij naar een idee van Audrey Hepburn From the Diary of Anne Frank (1990), een melodrama in de vorm van symfonische variaties voor verteller en orkest. Het werk werd in diverse talen vertaald. De Nederlandse première leidde Thomas zelf in 1995 bij het Rotterdams Philharmonisch Orkest.
Michael Tilson Thomas overleed op 22 april op 81-jarige leeftijd.