In de onderhandelingen met de Verenigde Staten is de Straat van Hormuz voor Iran nog altijd de belangrijkste troef. Ondertussen houden ook de Amerikanen zelf schepen tegen. Hoe staat het ervoor met de scheepvaart in deze zeestraat?
is datajournalist van de Volkskrant. Hij analyseert en schrijft over het nieuws in cijfers.
Even leek het ergste achter de rug. Vrijdagmiddag kwam het bericht dat Iran zijn wekenlange blokkade van de Straat van Hormuz zou opheffen. Prompt durfden oliehandelaren hun schaarse brandstof voor fors lagere prijzen te verkopen. Maar die opgetogenheid was van korte duur: toen bleek dat de Amerikaanse president Donald Trump de Amerikaanse blokkade in stand hield, krabbelde Iran terug.
Om duidelijk te maken dat het Iran ernst was met de hernieuwde blokkade, viel het zaterdag direct meerdere schepen aan. Voor de kust van Oman beschoot een schip van de Revolutionaire Garde een tanker die de Straat van Hormuz wilde passeren. Diezelfde dag werd een containerschip getroffen door een projectiel van onbekende afkomst. Woensdag kwam het bericht dat Iran twee vrachtschepen in beslag had genomen. In totaal heeft Iran inmiddels zeker 26 schepen aangevallen.
De Amerikanen lieten op hun beurt zondag zien dat ook hun zeeblokkade consequenties heeft. Toen een onder Iraanse vlag varend vrachtschip door de maritieme blokkade probeerde heen te breken, namen Amerikaanse militairen de controle over het schip over. Dinsdag herhaalde de Amerikaanse marine dat kunstje bij een tanker die vorige maand Iraanse olie had opgehaald en inmiddels tussen Sri Lanka en Indonesië voer.
Te midden van alle verwarring lukte het enkele schepen afgelopen weekeinde om de Perzische Golf te verlaten. Zaterdag passeerden zeker 26 schepen met fossiele brandstoffen of andere grondstoffen de Straat van Hormuz, blijkt uit cijfers van scheepvaartanalist Kpler. Dat aantal is het hoogste sinds het begin van de oorlog, maar fors lager dan in de periode ervoor. Zondag kwam de scheepvaart door de zeestraat weer nagenoeg tot stilstand.
Van een volledige blokkade van de Straat van Hormuz is overigens nooit sprake geweest. Na het weekend waarin de Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Iran begonnen, hebben volgens Kpler minstens 440 commerciële schepen de zeestraat gepasseerd, gemiddeld bijna 9 per dag. Omdat de locatiegegevens van schepen in deze regio lastig te analyseren zijn, ligt het werkelijke aantal mogelijk hoger. Ongeveer twee derde van de geregistreerde schepen verliet de Perzische Golf, het overige deel voer in omgekeerde richting.
De Iraanse controle over de Straat van Hormuz blijkt ook al weken uit de opvallende route die schepen volgen. Normaal gesproken varen schepen door een vaargeul van enkele kilometers breed, maar sinds medio maart wordt die route niet meer gebruikt. Schepen gaan nu door een noordelijkere, veel smallere doorgang, door de Iraanse territoriale wateren. Volgens Financial Times heft Iran hiervoor een tol van ongeveer 1 dollar per vat olie.
Of schepen de reguliere vaarroute überhaupt nog kunnen gebruiken, is onduidelijk. Iran heeft een klein aantal zeemijnen geplaatst. Eerder deze maand meldde The New York Times dat Iran sommige mijnen niet meer kon lokaliseren, al zouden de VS en Iran inmiddels zijn begonnen om die te ruimen. Volgens Kpler gebruikte medio april een schip onder vlag van de Cookeilanden de reguliere route, maar de Volkskrant kon deze route zelf niet bevestigen.
Van een flink aantal schepen is niet vast te stellen via welke zeeroute zij de Straat van Hormuz trotseren. Zo schakelen sommige schepen – zeker die van de Iraanse schaduwvloot – tijdens de doorvaart hun automatische identificatiesysteem (AIS) aan boord uit, waardoor hun locatiegegevens niet langer worden gedeeld. Ook verstoort Iran de gps-signalen in het gebied.
Dankzij zijn stevige greep op de Straat van Hormuz lijkt Iran als enige land rondom de Perzische Golf zijn overzeese handel nog enigszins in stand te houden. Ruim de helft (54 procent) van de schepen dat tijdens de oorlog deze binnenzee heeft verlaten, was afkomstig uit Iraanse havens. Ongeveer een kwart van deze schepen kwam van het Iraanse olie-eiland Kharg.
Ook veel schepen die de Straat van Hormuz in omgekeerde richting passeren, hebben directe banden met Iran. Volgens de cijfers van Kpler voer 47 procent van deze schepen direct door naar een Iraanse haven, bijvoorbeeld om graan af te leveren. Van nog eens 22 procent was de bestemming niet bekend. Naar Golfstaten als de Verenigde Arabische Emiraten gingen fors minder schepen.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant