Donald Trumps verlenging van het staakt-het-vuren komt de Iraniërs mogelijk beter uit dan de Amerikanen. Toch kan ook Teheran de economische pijn van de patstelling niet eindeloos verdragen. ‘Ik weet niet of Irans eigen inschatting realistisch is.’
schrijft vanuit Istanbul over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden.
Dat de Amerikaanse president Donald Trump het staakt-het-vuren tussen Iran en de Verenigde Staten voor onbepaalde tijd verlengt, is ongetwijfeld een zwaktebod. De Iraniërs hebben minder haast dan de VS. Laat Trump maar bungelen, lijken ze te denken. De factor tijd is vooralsnog in hun voordeel, en ‘onbepaalde tijd’ kan heel lang duren. De wapenstilstand tussen Noord- en Zuid-Korea duurt al 73 jaar, om maar een extreem voorbeeld te noemen.
Toch zou het onterecht zijn om alle argumenten waarmee Trump zijn beslissing omkleedde naar de prullenmand te verwijzen. Ze komen erop neer dat de opstelling van de Iraniërs minder onwankelbaar is dan ze zelf suggereren, en daarin zou hij deels – met de nadruk op deels – gelijk kunnen hebben.
Ten eerste schreef de president op zijn platform Truth Social dat Iran ‘financieel instort’ door de Amerikaanse sluiting van de Straat van Hormuz voor schepen van en naar Iran. Het land zou 500 miljoen dollar per dag verliezen en ‘hongerig naar geld’ zijn. ‘De krijgsmacht en politie klagen dat ze niet worden betaald. SOS!!!’, aldus Trump.
De toch al kwetsbare Iraanse economie raakt door de oorlog inderdaad nog dieper in een crisis. Aan cruciale infrastructuur, de petrochemische industrie en metaalfabrieken is ernstige schade toegebracht. Viceminister van Sociale Zaken Gholamhossein Mohammadi zei deze week dat meer dan twee miljoen mensen als direct of indirect gevolg van de oorlog hun baan zijn kwijtgeraakt.
Econoom Hadi Kahalzadeh, tot 2011 werkzaam bij de Iraanse sociale dienst en nu verbonden aan de Brandeis-universiteit in de VS, schreef op sociale media dat de banen van tien tot twaalf miljoen mensen, ongeveer de helft van de beroepsbevolking, op de tocht staan. ‘Als deze oorlog een verborgen doel heeft, dan is dat het ontregelen van de Iraanse arbeidsmarkt, die immers het levensonderhoud van de burgers moet garanderen’, aldus Kahalzadeh.
Uiteraard geldt het financiële argument ook omgekeerd. Met de blokkade van de Straat van Hormuz en de dreigementen olie-installaties in de Golfstaten aan te vallen, houdt Teheran de hele wereldeconomie in gijzeling. Volgens Fatih Birol, hoofd van het Internationaal Energieagentschap, veroorzaken de oorlogen in Iran en Oekraïne ‘de grootste crisis in de geschiedenis’ van de wereldwijde energiemarkten. De pijn daarvan wordt ook gevoeld in de VS, waar de kiezers andere dingen van Trump hadden verwacht.
Dat doet allemaal echter niets af aan de schade die de Iraanse economie oploopt door zowel de Amerikaanse blokkade als door bombardementen, en de potentiële gevolgen daarvan voor de houdbaarheid van het regime. Hoe wreed de demonstraties van begin januari ook zijn neergeslagen, de haat tegen het regime is groot en nieuwe protestgolven zijn zeker niet uitgesloten.
Het tweede argument van Trump was dat er ‘ernstige verdeeldheid’ heerst binnen het regime, en dat hij daarom de tegenpartij meer tijd wil geven om met een ‘gezamenlijk voorstel’ te komen. Dit op verzoek van de Pakistaanse bemiddelaars, die hem kennelijk zouden hebben verteld over die verdeeldheid.
Dit argument berust vermoedelijk meer op grootspraak dan op feiten, hoewel er vorige week inderdaad tekenen waren van verschil van mening in de Iraanse top. Persbureau AP bracht bijvoorbeeld een reconstructie waaruit zou moeten blijken dat de meer gematigden in het regime, zoals minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi, aandrongen op heropening van de Straat van Hormuz. Zij kregen hun zin, maar toen Trump daarop een eigen blokkade van de zeestraat afkondigde, drukten de haviken weer hun onverzoenlijke lijn door.
Of dit verhaal nu wel of niet klopt, sindsdien lijken de rijen ferm gesloten en zijn zowel hardliners als meer gematigden in Teheran ervan overtuigd dat met Trump gewoon geen zaken vallen te doen. Reza Sayah, correspondent in Teheran van zender France 24, sprak woensdag van een ‘nieuwe mindset’ bij de leiders, namelijk de overtuiging dat Trump absoluut niet te vertrouwen valt en dat verder praten geen zin heeft.
Rouzbeh Parsi, Iran-expert van de Zweedse Lund Universiteit, meent dat het verhaal over ernstige verdeeldheid een kwestie is van ‘spin’ vanuit het Trump-kamp. ‘Volgens mij is het een trucje om een mislukking op de Iraniërs af te schuiven’, zegt hij telefonisch vanuit Zweden. ‘Ik denk dat de Iraniërs meer verenigd zijn dan ooit.’
Hij wijst op de reconstructie dinsdag in The Washington Post over het getwijfel en geklungel in het Witte Huis. ‘Eerst zegt Trump dat vicepresident JD Vance al onderweg is naar Pakistan, dan blijkt dat niet zo te zijn, dan gaat hij toch, dan weer niet, enzovoort. Ik denk eigenlijk dat de verlenging van het staakt-het-vuren meer te maken heeft met het feit dat Trump en zijn vrienden niet echt weten hoe ze dit moeten aanpakken.’
Maar uiteindelijk, zegt Parsi, zal er voor beide partijen niets anders op zitten dan terugkeren naar de onderhandelingstafel, ook voor de meer geduldige Iraniërs. ‘Ik weet niet of hun eigen inschatting van hoeveel schade Iran kan verdragen per se realistisch is.’
Trump zal het niet willen toegeven, maar het resultaat daarvan zou weleens precies het soort nucleair akkoord kunnen zijn dat in 2015 met Iran werd gesloten door president Barack Obama, maar door zijn opvolger Trump meteen werd versnipperd. Een akkoord, vanzelfsprekend inclusief de door Teheran gewenste sanctieverlichting.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant