Energiecrisis De Tweede Kamer debatteerde woensdag over het steunpakket van kabinet-Jetten tegen de stijgende energieprijzen. Het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA boog een beetje naar links en een beetje naar rechts. Het lukte de oppositie niet om de brandstofaccijns alsnog te verlagen.
Stientje van Veldhoven-van der Meer, minister van Klimaat en Groene Groei, premier Rob Jetten, minister van Financiën Eelco Heinen en Hans Vijlbrief, minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, tijdens het debat over het steunpakket.
Iedereen wil in de Tweede Kamer iets regelen voor de Nederlander, nu de energieprijzen door de oorlog in het Midden-Oosten hoog zijn. Kan de brandstofaccijns niet omlaag door minder geld aan Oekraïne te geven, vraagt PVV-leider Geert Wilders. Bezuinig anders op de ambtenaren om dat te betalen, suggereert Gidi Markuszower van de Groep Markuszower. Financier een lager btw-tarief op energie met een belasting op oliebedrijven die van de crisis profiteren, zegt Jimmy Dijk van de SP.
De Tweede Kamer debatteerde woensdag over het steunpakket dat kabinet-Jetten maandag presenteerde om de pijn van de dreigende energiecrisis te verzachten. De regering trekt bijna 1 miljard euro uit voor kleinere maatregelen, gericht op ondernemers en mensen met met een laag inkomen. Zo komt er geld voor de energielasten van de armste huishoudens, om goedkoper te isoleren en voor een hogere onbelaste reiskostenvergoeding.
Het was voor veel partijen te zuinig, te karig, bleek tijdens het debat. De linkse oppositie wil meer energiebesparingsmaatregelen en een goedkoper openbaar vervoer. Een „flutpakket”, klinkt het rechts van de VVD. Onder meer BBB en SGP verdenken D66 ervan klimaatplannen te hebben doorgedrukt. „Dit pakket heeft een hele sterke D66-vingerafdruk van verduurzaming op zich. Dat wordt betaald door de bakker”, zei SGP-Kamerlid André Flach. Hij verwees daarmee naar een fiscaal voordeel voor kleine bedrijven, dat het kabinet wilde versoberen ter financiering van het steunpakket.
Diezelfde rechtse partijen eisten een verlaging van de brandstofaccijns. Veelgehoord argument: andere Europese landen voeren een verlaging van de accijns wél door. Buurland Duitsland bijvoorbeeld deed dat voor de komende twee maanden.
Jetten zag weinig heil in een verlaging van de brandstofaccijns. Hij noemt de accijnzen, net als veel economen, een ongerichte maatregel waar ook mensen van profiteren die dat niet nodig hebben. Het is een maatregel die bovendien duur is. In Duitsland, zei Jetten, is de maatregel bovendien tijdelijk en wordt betaald met een accijnsverhoging op tabak en btw-verhoging elders.
Een knieval hoefde het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA (66 zetels) nog niet te maken. Het lukte de oppositie woensdag niet zich te verenigen om de brandstofaccijns alsnog te verlagen. Geen van de mogelijkheden die oppositiepartijen opperen om de verlaging te financieren (bezuinigen op consultants of ontwikkelingshulp, bijvoorbeeld), kon rekenen op voldoende steun.
Op andere punten probeerden Jetten en zijn kabinet wel links én rechts tevreden te stellen. Voor 118 miljoen euro wil PRO een kortingskaart voor het openbaar vervoer voor de zomermaanden inrichten. In de daluren kunnen mensen voor 49 euro per maand onbeperkt met de trein, bus, tram en metro reizen. In de marges van het debat onderhandelde links daarover met het kabinet en al eerder was er contact met Algemene Zaken.
Dat een deal woensdag in de lucht hing, was te merken aan de toon van fractievoorzitter Jesse Klaver. Terwijl hij het maandag had over een „onvoldoende” steunpakket dat „gewone mensen niet door de crisis” hielp, was de linkse oppositieleider woensdag een stuk milder. „Een begin”, noemde Klaver het pakket woensdag. Hij ziet dat het minderheidskabinet „stappen” zet „om het leven van mensen betaalbaar te houden”. Al vond hij net als Jimmy Dijk van de SP ook dat oliebedrijven die profiteren van de crisis zwaarder belast moesten worden – links overtuigde het kabinet niet.
Toen premier Rob Jetten aan het einde van de middag aan het woord kwam, zei hij toe dat het ov-plan van PRO „waarschijnlijk” wél op „korte termijn” gerealiseerd kon worden. De 118 miljoen euro moet opgehaald worden uit overgebleven potjes op de begroting van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en het Klimaatfonds, was de deal. Dat fonds werd tijdens het kabinet-Rutte IV opgezet voor structurele plannen om te verduurzamen.
Maar wie hierin een aanwijzing denkt te zien dat dit kabinet voor deze energiecrisis vooral zaken doet met de linkse oppositie, heeft het mis. Het kabinet deed óók een concessie aan rechtse partijen: de regering stond positief tegenover een voorstel van SGP en JA21 om het fiscale voordeel van kleine ondernemers te behouden. Kosten? Jaarlijks 100 miljoen euro.
In diezelfde motie roepen de partijen op om een geplande kilometerheffing voor vrachtwagens, die zou ingaan op 1 juli, „zo snel mogelijk” te verlagen. De motie kreeg steun van coalitiepartij VVD. Om het plan te financieren willen de partijen snijden in een ander fiscaal voordeel waarmee werkgevers onbelast extraatjes aan werknemers kunnen geven.
Dinsdag maakte het kabinet bekend dat er een tijdelijke stop komt op nieuwe stroomaansluitingen in delen van Utrecht. Het stroomnet zit op piekmomenten namelijk vol. Het bericht leidde tot felle kritiek én zorgen over verduurzamingsplannen in het steunpakket van het kabinet, zoals het stimuleren van elektrisch rijden en groen ondernemen. Met name rechtse partijen hamerden erop dat versnellen van de energietransitie simpelweg niet kan door het volle stroomnet. „We moeten het tempo van verduurzamen aanpassen, cq vertragen”, zei Flach (SGP). Volgens Henk Vermeer van BBB konden de groene voorstellen van het kabinet vanwege de problemen op het stroomnet niet worden uitgevoerd.
Minister Stientje van Veldhoven (Klimaat en Groene Groei, D66) verweerde zich tegen die kritiek. Volgens de minister was het nog steeds mogelijk om door te gaan met verduurzamen. Als voorbeeld noemde ze dat hybride warmtepompen vaak geen extra aansluiting nodig hebben en dat elektrische auto’s die ‘s nachts worden geladen de problemen op het stroomnet niet verergeren. „Niet alles kan, maar veel kan wel”, zei ze vrij naar VVD-prominent en oud-informateur Johan Remkes.