De onthutsende documentaire Klantreis volgt statushouders tijdens hun hypergereguleerde entree in de Nederlandse maatschappij.
schrijft voor de Volkskrant over film, met speciale aandacht voor filmmuziek en horror.
De vogeltjesdans als startschot voor de inburgeringscursus, waarom ook niet. Het kan natuurlijk dat de deelnemers, in Breda gevestigde statushouders, de grootste lol hebben. Dat ze een feestelijk groepsmoment beleven waarop even alle zorgen verdwijnen, vlak voordat ze hun hyper-gereguleerde entree maken in de Nederlandse maatschappij.
Dergelijke scènes uit de documentaire Klantreis roepen evenwel makkelijk plaatsvervangende schaamte op. Cineast Ton van Zantvoort concentreert zich op de inburgeringslotgevallen van het grote Syrische gezin Barakat en de Somalische, uit Saoedi-Arabië afkomstige zussen Fotoon en Khulud: twee jonge zwarte vrouwen, die het land ontvluchtten om te kunnen zijn wie ze zijn. En dan staan ze daar in een Bredaas zaaltje, te dansen op ingeblikte accordeonmuziek.
Tegenwoordig is iedere Nederlandse gemeente verantwoordelijk voor de inburgering van haar statushouders. Klantreis is vernoemd naar het tjokvolle traject waarmee Breda statushouders op weg helpt. Impressies van vergaderende ambtenaren wisselt Van Zantvoort af met scènes uit de praktijk, steeds geobserveerd met een scherp oog voor het absurde.
De tsunami aan informatie. Het instructieritje met de stadsbus. De gekmakende nadruk op woorden als ‘op tijd’, ‘belangrijk’, ‘regels’, ‘rules’ . ‘Je wordt één groot Excelbestand’, zegt een Klantreis-teamlid over de inburgerende statushouders.
Het onthutsende van Klantreis is dat je die transformatie ziet gebeuren, over de hoofden van de personages heen. En dat terwijl Van Zantvoort (Schapenheld) nooit de oprechtheid en complexiteit van de onderneming uit het oog verliest: dit is geen film die het beter weet.
Klantreis raast door het traject, en dan ook nog schakelend tussen verschillende perspectieven, maar wint aan diepgang doordat de inburgering voor de hoofdpersonages zo verschillend verloopt. De Barakats vinden nooit hun draai in de krappe woning, worstelend met bureaucratische rompslomp en onderlinge spanningen. Zonder overleg met de huurvereniging slopen ze een tussenmuur.
Hoe anders vergaat het de Somalische zussen, die de film steeds flinke stoten levensenergie geven met hun charisma en veerkracht. Schijnbaar onvermoeibaar zetten ze hun tanden in de taallessen, in het vinden van werk en vrienden.
In een van de beste scènes hebben Fotoon en Khulud een toelatingsgesprek op de Universiteit van Tilburg. Per shot komt Van Zantvoort dichter bij hen en de universiteitsmedewerker, tot enkel de ogen van de drie vrouwen overblijven. Een opvallend moment, mijlenver verwijderd van de Klantreis-papiermolen: gaat dit authentieke menselijke contact een verschil maken voor de toekomst van de zussen?
Documentaire
★★★★☆
Regie Ton van Zantvoort
85 min., in 55 zalen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant