Asieldebat Het kabinet wilde de asieldiscussie achter zich laten, maar dat lukt nog niet. Bij de VVD is de teleurstelling het grootst, vooral bij de achterban van Klassiek Liberalen: „We zijn verraden door onze eigen coalitiepartners CDA en D66.”
Bart van den Brink, minister van Asiel en Migratie (links), en Alexander van Hattem (PVV) na afloop van de stemming in de Eerste Kamer over de twee asielwetten van oud-minister Faber en over de novelle over strafbaarstelling van illegaliteit.
Ze zagen het van veraf aankomen, zeggen de coalitiepartijen D66, VVD en CDA. Natúúrlijk zou de asielnoodmaatregelenwet van voormalig PVV-minister Marjolein Faber door de Eerste Kamer worden weggestemd, vertelden ingewijden dinsdagmiddag aan NRC, vlak nadat het gebeurd was. „Ik kan toch tellen”, zei er een. Voor een meerderheid in de senaat zijn 38 zetels nodig, er waren 37 voorstanders.
Dat de coalitiepartijen de klap zagen aankomen, betekent niet dat die minder hard aankomt. Het kabinet krijgt in de Eerste Kamer vooralsnog niets voor elkaar. En dan ook nog eens op het zeer gevoelige asieldossier.
Door wie dat komt? Ligt aan wie je het vraagt. Asielminister Bart van den Brink (CDA) was verantwoordelijk voor het creëren van een meerderheid, dat lukte hem niet. Maar Van den Brink legt de schuld bij de PVV: die partij stemde tegen een afzwakking van de asielnoodmaatregelenwet, een zogenoemde novelle, waardoor de wet voor CDA en SGP te streng werd en de meerderheid uit zicht raakte.
Volgens coalitiepartij VVD ligt het zeker niet alléén aan de PVV. VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans zei dinsdag net zo goed „zwaar teleurgesteld en ook verbijsterd” te zijn door D66. Want de D66-senatoren stemden ook tegen de novelle, waarmee ze de wet hadden kunnen redden.
In de formatie was afgesproken dat D66 tegen de twee asielwetten mocht stemmen. Het idee toen was dat er zonder D66 nog steeds een meerderheid zou zijn. Maar vorige week bleek ineens dat de PVV niet voor de novelle zou stemmen, waarmee D66 nodig was voor een meerderheid. De D66-senatoren weigerden alsnog voor de novelle te stemmen. Het frustreert VVD en CDA dat de D66’ers vasthielden aan die afspraak uit de formatie, nu zij nodig waren voor de meerderheid.
De fracties van D66 en SGP tijdens de stemming in de Eerste Kamer over de twee asielwetten en de novelle over strafbaarstelling van illegaliteit.
Nu zou gedacht kunnen worden dat D66, ten koste van het CDA en de VVD, een politieke overwinning boekte: de strenge asielnoodmaatregelenwet waar de partij zich tegen verzet, komt er niet. Maar D66-fractievoorzitter Jan Paternotte wilde dinsdagmiddag niet tegen NRC zeggen dat hij er blij mee is: hij praatte er omheen.
D66 zit klem. De partij is principieel tegen de wetten, maar het was goed uitgekomen als die wel waren aangenomen. Daarom probeerde premier Rob Jetten dit weekend zijn eigen senaatsfractie te overtuigen vóór de novelle te stemmen, zonder succes.
Achter de schermen zeggen VVD’ers dat Jetten onvoldoende gezag heeft, of te weinig politiek inzicht. Anders had hij zijn senatoren wel kunnen overhalen om mee te werken.
Nu moet minister en vicepremier Van den Brink in mei met nieuwe plannen komen. Woensdagochtend kwamen de fractievoorzitters van de coalitie, de premier en de vicepremiers samen. Ze hebben afgesproken dat twee onderdelen van de asielwetten van Faber zo snel mogelijk opnieuw worden voorgelegd aan de Kamer: een ongewenstenverklaring, waarmee asielzoekers die een ernstig strafbaar feit hebben gepleegd kunnen worden uitgezet. En het afschaffen van dwangsommen die de overheid moet betalen als asielzoekers te lang moeten wachten op een oordeel. Er is nog geen overeenstemming over de strafbaarstelling illegaliteit, de reden dat veel partijen niet voor de wet van Faber wilden stemmen. De VVD wil dat wel, D66 niet en CDA wil een tussenvariant.
Bij de VVD is de teleurstelling het grootst. Al drie kabinetten is de partij bezig met een moeizame en vruchteloze poging om te laten zien dat ze streng zijn op asiel. De VVD liet het kabinet-Rutte IV vallen op asiel. Vervolgens stapte de VVD in het mislukte kabinet-Schoof. Toen liep de PVV weg, óók wegens asiel. En nu, onder het kabinet-Jetten, lukt het wéér niet.
De VVD heeft de asieldiscussie aangewakkerd in 2023, inmiddels ziet de partij de aanhoudende politieke focus op het asieldebat als grote bedreiging. Die drijft kiezers in de armen van uiterst rechts.
Wilders beschuldigt het politieke midden en specifiek de VVD al twee decennia van slap asielbeleid. De middenpartijen vinden het zichtbaar moeilijk om daar een geloofwaardig verhaal tegenover te zetten. Zelfs toen Wilders in 2025 zélf zijn kabinet liet vallen, steeg hij van 28 naar 33 zetels in de peilingen, de VVD verloor er vier en daalde naar 26. En ook nu Wilders de PVV-asielwet heeft gesaboteerd, is zeer de vraag of zijn kiezers hem daarvoor straffen. Als het over asiel gaat, groeit de PVV. En anders wel de vele ándere uiterst rechtse partijen in de Kamer, vreest de coalitie.
Op de achtergrond speelt voor de VVD ook partijpolitiek mee. De rechtsconservatieve vleugel binnen de de partij, vertegenwoordigd door de club Klassiek Liberaal, pusht de partijtop al jaren om veel strenger asielbeleid aan te nemen.
Klassiek Liberaal-voorzitter Reinier Geerligs zegt tegen NRC: „Dit is een kabinetscrisis waard. We zijn verraden door onze eigen coalitiepartners CDA en D66.” Die beloofden in de campagne dat ze ook streng asielbeleid wilden. Geerligs: „Jetten is met die belofte premier geworden. Met die gedachte zijn we dit kabinet ingestapt, en het wordt wéér niet geregeld.”
Geerligs wil dat er stante pede wordt heronderhandeld over het coalitieakkoord: de spreidingswet moet eruit. Willen D66 en CDA dat niet, dan moet de VVD volgens hem het kabinet laten vallen.
De afgelopen jaren stond Klassiek Liberaal achter het leiderschap van Dilan Yesilgöz, óók toen zij bijna moest opstappen door de bijna-rampzalige campagne van 2025.
Nu is het verschil in toon tussen Yesilgöz en haar politieke bondgenoten ineens heel groot. Yesilgöz suste de gemoederen dinsdag: minister Van den Brink komt zo snel mogelijk met nieuwe wetten, en dan komt het goed. Ze kwam speciaal naar een haag journalisten om dat te vertellen. Geerligs heeft er „geen enkel vertrouwen” in.