Donald Trump heeft dinsdag zijn staakt-het-vuren met Iran voor ‘onbepaalde tijd’ verlengd. Hoewel de president een deal met Iran verkocht als voldongen feit, kwamen onderhandelingen dinsdag nooit van de grond. Opnieuw botst Trumps strategie van bluf en branie op de geopolitieke realiteit.
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
Ze waren er al zo’n beetje uit, zei Donald Trump. Na ruim vijf weken aan bombardementen op Iran, gevolgd door een wankele, tweeweekse wapenstilstand, zou het land eindelijk bereid zijn tot grote concessies. De Iraniërs zouden hun atoomprogramma staken en verrijkt uranium aan de VS overhandigen. ‘Ze zijn akkoord met alles’, bezwoer Trump dit weekend.
Afgelopen dinsdag zouden de onderhandelaars in Pakistan bijeenkomen. Voor de puntjes op de i, aldus de president. Maar dat blijkt, zacht gezegd, voorbarig.
Dinsdagmiddag, vlak voor een door Trump afgekondigd ultimatum zou verlopen, blijken de VS en Iran het zelfs over de meest basale kwestie nog oneens: of er überhaupt gesproken wordt. Een reeds aangekondigde reis van vicepresident JD Vance voor een ontmoeting in Islamabad wordt abrupt afgebroken, omdat Iran – anders dan Trump beweert – zelfs dáár niet mee akkoord gaat.
Geen deal dus. Maar ook geen nieuwe bommen. Trump verlengt zijn staakt-het-vuren dinsdag voor onbepaalde tijd, ondanks dat hij die ochtend nog bezwoer dat zijn militairen ‘staan te trappelen’. Opnieuw botst Trumps strategie van bluf en branie op de geopolitieke realiteit.
‘Tegenstrijdige berichten, inconsistent gedrag en onacceptabele acties van Amerikaanse zijde’, zo vat de Iraanse woordvoerder Esmail Baghaei dinsdag de reden samen dat zijn land weigert te onderhandelen. Precies de onderhandelstijl waarvan Trump zijn signatuur heeft gemaakt – impulsief, agressief, onvoorspelbaar – lijkt bij Iran averechts te werken.
Iran ziet een president die, afhankelijk van wie het vraagt, steeds andere antwoorden geeft over zijn eisen en doelen. Die dreigementen uitspreekt en ze vervolgens niet nakomt. Die naar de buitenwereld een ronkend verhaal ophangt, dat zijn onderhandelaars achter de schermen niet waarmaken.
Daarin lijken de Iraniërs nu juist kwetsbaarheid te ontdekken.
‘Deze verlenging van het staakt-het-vuren heeft geen betekenis’, gnuift Mahdi Mohammadi dinsdag, een topadviseur van de Iraanse parlementsleider Mohammad Bagher Ghalibaf. ‘De verliezende kant kan geen voorwaarden dicteren.’
Het is het Iraanse regime dat nu de Amerikaanse avances afhoudt. Iran laat de aanhoudende verzoeken tot een nieuwe ronde gesprekken links liggen. Eerst eist het land een einde aan Trumps blokkade van Iraanse schepen door de Straat van Hormuz. Iran beschouwt dat als een ‘oorlogsdaad’ en schending van de wapenstilstand.
‘Wij accepteren geen onderhandelingen onder de schaduw van een dreigement’, aldus parlementsvoorzitter Ghalibaf. In plaats daarvan dreigt hij ‘nieuwe kaarten op het strijdveld te onthullen’.
Van een opheffing van de blokkade wil Trump echter niets van weten. Nu de president zijn staakt-het-vuren voor onbepaalde tijd heeft verlengd, voor het eerst zonder gewelddadig ultimatum in het vooruitzicht, is het verder afknijpen van de Iraanse economie één van zijn laatst resterende pressiemiddelen.
Daarmee is de oude patstelling weer hervat. Nadat Amerikaanse militairen een Iraanse olietankers confisqueerden, vuurde Iran schoten af op andere passerende schepen. Sindsdien ligt het verkeer door de Straat praktisch stil.
Iran betaalt Trump terug met gelijke munt. En weer weet het regime een van zijn beloftes aan kiezers te ontmaskeren als bluf. ‘Iran zal de Straat van Hormuz nooit meer afsluiten’, bezwoer Trump vrijdag nog in een tv-interview – waarna hij een naderende deal opnieuw deed voorkomen als voldongen feit.
De Verenigde Staten lijken nu de partij met de meeste haast. Al weken belooft Trump zijn ongedurige kiezers dat een einde aan deze impopulaire oorlog nabij is. Tegelijk zoekt de president een uitkomst die hij – linksom of rechtsom – kan verkopen als verpletterende overwinning: bewijs dat dit alles heus ergens goed voor was. Dat de pijnlijke prijzen aan de benzinepomp, een groot politiek probleem, tenminste iets opleveren.
Maar hoe langer de Iranoorlog voortsleept, wars van al Trumps ronkende beloften, hoe verder zijn positie binnenlands verzwakt. En hoe kwetsbaarder de president politiek raakt, hoe onwaarschijnlijker dat hij straks de aanval tegen Iran weer zal durven hervatten. Het feit dat hij zijn verlenging van het staakt-het-vuren geen einddatum kent, onderstreept dat Trump nu al – ondanks zijn dreigementen – niet staat te springen om meer bommen.
Dat zal het regime niet ontgaan. Vertraging lijkt vooral voor Iran voordelig. En het initiatief ligt nu bij hen.
‘We zien een Iran dat de tijd als wapen probeert te gebruiken’, concludeert onderzoeker Suzanne Maloney van het Brookings Institution dinsdag in gesprek met The Washington Post.
Oud-diplomaat Robert Malley, die de nucleaire deal met Iran onder Barack Obama onderhandelde, ziet daar tussen de twee kampen een fundamentele tegenstelling. ‘Trump eist ogenblikkelijk resultaat, Iran denkt aan de lange termijn’, aldus Robert Malley dinsdag tegen The New York Times. ‘Trump gelooft dat brute kracht gehoorzaamheid afdwingt; Iran is bereid enorme pijn te verduren in plaats hun belangen op te geven.’
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant