Censuur In 2025 werden 5.668 boeken uit Amerikaanse bibliotheken verwijderd na een klacht, maakte de American Library Association maandag bekend. Vooral overheidsfunctionarissen en belangengroepen dienden zogeheten challenges in.
Bezoeker in de Billie Jean King bibliotheek in Los Angeles.
De meeste Nederlanders zullen het niet als een aanstootgevende boeken-top-11 zien:
Op de rest van deze boeken-top-11 (een top-10 met een gedeelde vijfde plaats) staan onder meer een boek over familiegeheimen, over een fataal auto-ongeluk én de ruim vijftig jaar oude klassieker A Clockwork Orange van Anthony Burgess, later verfilmd door Stanley Kubrick.
Maandag maakte de American Library Association (ALA) bekend dat voor deze boeken in 2025 de meeste verzoeken tot verwijdering uit bibliotheken binnenkwamen. In totaal werden er ‘challenges’ gedaan voor 4.235 (unieke) boeken die door openbare of schoolbibliotheken in de VS worden uitgeleend. In 40 procent van de gevallen gaat het om boeken over mensen van kleur of uit de lhbti+-gemeenschap.
Tweederde van de boekbezwaren werd gehonoreerd, waarna 5.668 boeken uit Amerikaanse bibliotheken werden verwijderd. Nog eens 920 boeken werden na een klacht verplaatst, of mogen alleen nog worden uitgeleend als ouders daar toestemming voor hebben gegeven.De ALA houdt sinds 1990 dit soort cijfers bij. Volgens de bibliotheekfederatie is 2025 nog nét geen recordjaar wat het aantal aangevochten unieke titels betreft – in 2023 waren dat er 4.240 – maar wel als het gaat om het percentage bezwaren dat tot censuur leidde (66 procent). Ook verdwenen er nog nooit zo veel boeken in één jaar uit Amerikaanse bibliotheken: 5.668.
In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht komen de meeste bezwaren niet van bezorgde ouders die hun kind tegen bepaalde boeken willen beschermen. Ouders zijn slechts verantwoordelijk voor 3 procent van de challenges, zo heeft de ALA becijferd. 92 procent komt van belangengroepen, overheidsfunctionarissen en beleidsmakers. De ALA verzamelt de cijfers op basis van berichten op media-accounts en inzendingen van bibliotheken. De werkelijke aantallen liggen volgens de ALA waarschijnlijk een stuk hoger, omdat veel zaken niet worden gemeld.
ALA-directeur Sam Helmick laat op de eigen website doorschemeren dat het om een zorgelijke ontwikkeling gaat. „Bibliotheken bestaan om ruimte te bieden aan elk verhaal en elke levenservaring”, aldus Helmick. „Terwijl we de Nationale Bibliotheekweek vieren, benadrukken we opnieuw dat bibliotheken plekken zijn voor kennis, die voor iedereen toegankelijk moet zijn.”
De laatste jaren probeert de regering-Trump steeds meer invloed uit te oefenen op het Amerikaanse onderwijs- en cultuursysteem. Via zogenoemde parental rights-wetten hebben ouders sinds enkele jaren het recht in te grijpen in het schoolcurriculum. In hoeverre is de toegenomen verwijdering van boeken uit bibliotheken daarop terug te voeren? De bibliotheekfederatie spreekt zich daar niet expliciet over uit. Wel wordt opgemerkt dat er een goed gefinancierde, politiek gemotiveerde campagne is die de verhalen en ervaringen van bepaalde groepen in de Amerikaanse samenleving wegdrukt.
Op de website van PEN America, een schrijversorganisatie die zich inzet voor de vrijheid van meningsuiting, staat een lijst van de boeken die in 2025 in de ban werden gedaan door bibliotheken van openbare scholen in de VS. A Clockwork Orange (volgens Time Magazine een van de beste honderd boeken van de afgelopen eeuw) werd het vaakst uit de kasten gehaald, maar er staan wel meer boeken op de lijst die ook hoog scoren op de lijst van de American Library Association.
Het toenemende aantal boeken dat uit bibliotheken verdwijnt is geen typisch Amerikaans fenomeen. Uit het eerder dit jaar gepresenteerde adviesrapport Maken (z)onder druk van de Raad voor Cultuur blijkt dat (ook) bibliotheken in Nederland kampen met druk op de artistieke vrijheid. Citaat uit het rapport: „De Schrijverscentrale, een instelling die bemiddelt tussen scholen en schrijvers, merkt op dat scholen steeds voorzichtiger worden met het boeken van auteurs en dat schrijvers tijdens optredens meer negatief getinte vragen krijgen over hun werk. Bibliotheken, die soms verantwoordelijk zijn voor de boekencollecties van schoolbibliotheken, merken dat bepaalde titels op sommige scholen niet welkom zijn of dat ouders actief collecties ‘opschonen’.”
Hans Boutellier, een van de auteurs van het rapport, zei daarover in NRC: „De culturele sector zit in een turbulente fase, maar het betekent niet dat je dit soort dingen moet accepteren. Want als je de artistieke vrijheid in gevaar brengt, breng je ook onze vrije samenleving in gevaar.”