VS/Italië Terwijl de Amerikaanse president Donald Trump Italië herhaaldelijk aanvalt, mijdt de Italiaanse premier Meloni de directe confrontatie. Liever neemt ze subtiel afstand van dit Witte Huis, door paus Leo te verdedigen. Daarmee kan ze scoren in eigen land.
De Italiaanse premier Giorgia Meloni kwam in juli 2025 op audiëntie bij paus Leo XIV in het Vaticaan.
De storm tussen Rome en het Witte Huis gaat niet liggen. Op zijn platform Truth Social haalde de Amerikaanse president Donald Trump eind vorige week opnieuw zwaar uit. „Italië was er niet voor ons, en wij zullen er ook niet zijn voor Italië!” Ook paus Leo XIV moest het onlangs zwaar ontgelden. Zijn kritiek op wereldleiders die oorlog voeren valt in Washington D.C. bepaald niet in goede aarde.
Volgens Trump heeft de paus geen idee wat er gebeurt in Iran en houdt hij over oorlog beter zijn mond, zei hij vorige week in een telefonisch interview met de krant Corriere della Sera. Leo, op apostolische reis in Afrika, drukte tijdens de vlucht naar Angola de meereizende pers dit weekend op het hart dat niet alles wat hij over het onderwerp zegt, geïnterpreteerd moet worden als een reactie op Donald Trump: „Ik ben niet uit op een debat met de Amerikaanse president.”
Ook de Italiaanse premier Giorgia Meloni – die hij geruime tijd bewierookte en een „geweldige leider” noemde – loopt nu aan tegen de toorn van de president. De reden: Meloni wil wat betreft de oorlog in Iran niet doen wat de Amerikaanse president van haar verlangt. In maart liet Italië niet toe dat Amerikaanse bommenwerpers onderweg naar Iran een tussenlanding zouden maken op Sigonella, een Italiaanse luchtmachtbasis op het eiland Sicilië die de Amerikanen gebruiken – officieel omdat de aanvraag te laat was ingediend. Italië schortte onlangs ook de militaire samenwerking met Israël op, waar de VS nauw mee samenwerken in de oorlog tegen Iran.
Tegenover Corriere della Sera gaf Trump zich helemaal over aan zijn woede. Hij zei „geschokt” te zijn door Meloni, van wie hij dacht dat ze „moedig was, maar ik had het mis”. Terwijl zij de VS niet wil helpen in Iran, zou Iran volgens Trump „niet aarzelen om Italië in twee minuten de lucht in te blazen”. De Amerikaanse president drukte daarnaast zijn spijt uit over de zware nederlaag van Viktor Orbán in Hongarije, die tenminste niet had toegelaten dat „migranten zijn land zouden vernielen, zoals in Italië is gebeurd”.
Meloni was binnen de EU Trumps belangrijkste bondgenoot, tenminste tot de oorlog in Iran, zegt politiek analist Lorenzo Castellani van de LUISS-universiteit in Rome. „Italië voelt de gevolgen van die oorlog, want de stijgende energieprijzen zetten druk op de economie.” Bovendien blijkt uit een recente peiling dat een flink deel van Meloni’s kiezers Trump niet lust. Slechts 7 procent van de Italianen oordeelt positief over zijn aanpak in Iran, bij centrum-rechtse kiezers (de achterban van de regering-Meloni) is dat niet hoger dan 15 procent. „De Italianen hebben geen zin in oorlog en in gekke avonturen, maar willen stabiliteit”, vat Castellani het samen.
Afstand nemen van Trump biedt Meloni de kans haar populariteit op te krikken, na een pijnlijke nederlaag in een referendum vorige maand. In die volksraadpleging, over de hervorming van de rechterlijke macht, had de premier flink wat politiek kapitaal geïnvesteerd, maar ving ze bot. Door de relatie met Trump even op een laag pitje te zetten, scoort Meloni niet alleen bij een deel van haar rechtse achterban, maar geeft ze ook de oppositie lik op stuk. Een veelgehoord verwijt van Meloni’s tegenstanders is dat Italië geen ruggengraat toont, en een vazalstaat van de VS is. Door de VS toegang tot de luchtmachtbasis op Sicilië te weigeren, benadrukt Italië zijn autonomie juist.
Daarbij distantieert Meloni zich van Trump op een uiterst sluwe manier. Ze trapt niet in de val van de boze, openlijke tegenaanval, maar bekritiseert hem subtiel door paus Leo’s verdediging op zich te nemen. Trumps aanval op paus Leo noemt ze „onaanvaardbaar„. De leider van de Katholieke Kerk verdedigen is in cultureel katholiek Italië altijd een populaire zet.
Toen ze aantrad als premier, droomde Giorgia Meloni ervan een bruggenbouwer te worden tussen de EU en Trumps Amerika, om zo haar eigen positie en die van haar land te versterken. In plaats hiervan ontstond de verdenking dat ze een loyaliteitsconflict had. In haar geval een conflict tussen hart (ideologisch sluit ze aan bij Trump) en hoofd (Italië is economisch en politiek diep geworteld in de EU). Pragmatisme drijft haar nu in de richting van de EU, merkt Castellani op. „Ze zal de komende tijd nog Europeser worden.”
Vrijdag vergaderde Meloni alvast met Europese collega’s over de Straat van Hormuz in Parijs, waar president Emmanuel Macron – met wie het ooit ook bepaald niet boterde – haar ontving met brede glimlach en schouderklopjes.
Toch kiest Giorgia Meloni ook nu weer niet. Net zoals Duitsland het „wenselijk” noemt dat ook de VS betrokken worden bij de garantie op een veilige doorgang door de Straat van Hormuz, zal Meloni blijven hameren op een sterk trans-Atlantisch bondgenootschap. Want het Westen staat volgens haar met één been in Europa en met het andere in Noord-Amerika. „Bewegen beide benen niet in dezelfde richting, dan is het Westen gedoemd tot verlamming, en uiteindelijk tot irrelevantie”, zei de premier eerder deze maand in het Italiaanse parlement. De relatie met Trump is met andere woorden bekoeld, maar zeker niet verbroken.