Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Tweederangsburgers. Zo voelen veel inwoners van Caribisch Nederland zich niet alleen, zo worden ze ook behandeld.
In januari oordeelde de rechtbank Den Haag dat Bonairianen gediscrimineerd worden, omdat Nederland het eiland niet dezelfde klimaatbescherming biedt als Europees Nederland. Deze week kwam de Onderwijsraad met een vergelijkbaar verhaal over het onderwijs: Nederland slaagt er niet in om goed onderwijs te garanderen in Caribisch Nederland, terwijl de Grondwet daar wel toe verplicht.
Sinds de staatkundige hervormingen in 2010 de BES-eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba tot bijzondere gemeenten van Nederland maakte, werd ook het onderwijs op die eilanden onderdeel van het Nederlandse onderwijssysteem. In de praktijk betekent dit dat kinderen op deze drie eilanden net zoals hun leeftijdgenoten in de rest van Nederland recht hebben op goed onderwijs.
In een rapport beschrijft de Onderwijsraad uitvoerig hoe Nederland er structureel niet in slaagt dat voor elkaar te krijgen. Ja, veel problemen die er waren in 2010 zijn opgelost en ja, waar vijftien jaar geleden vrijwel geen enkele school voldeed aan de basiskwaliteitsnormen van de onderwijsinspectie, voldoen ze nu bijna allemaal. „Er zijn dus al enorme stappen gezet”, zei de voorzitter van de Onderwijsraad Louise Elffers deze week tegen NRC.
Tegelijkertijd ontbrak de afgelopen vijftien jaar een bredere blik op het hele onderwijssysteem, constateert de raad. Leerlingen worden onvoldoende voorbereid op de verschillende leerroutes die ze kunnen doorlopen, niet alle talen die ze daarvoor nodig hebben zijn goed op orde, scholen zijn niet goed toegerust om met de groeiende ondersteuningsbehoeften van leerlingen om te gaan en lokale onderwijsbesturen krijgen te weinig hulp vanuit het Rijk.
Als belangrijkste redenen noemt de Onderwijsraad dat de Caribische eilanden alle drie een eigen, andere sociale en taalkundige context kennen, dat ze ver weg van Den Haag liggen en dat de lokale voorzieningen beperkt zijn. Daardoor lopen scholen tegen problemen aan die ze zelf niet kunnen oplossen.
De eilanden zijn ook klein, met alle beperkingen die dat met zich meebrengt: Bonaire heeft 26.552 inwoners, negen basisscholen en één middelbare school, Sint Eustatius heeft 3.270 inwoners, vier basisscholen en één middelbare school. Het kleinste eiland Saba heeft 2.158 inwoners, één basisschool en één middelbare school.
Het is daarom ook wel te begrijpen dat het organiseren van onderwijs op hetzelfde niveau als in Nederland lastig is zo ver weg. Alleen is begrip voor de moeilijke context, waarbinnen Nederland geen goede invulling geeft aan die grote verantwoordelijkheid, geen excuus. Nederland voldoet bovendien op veel meer terreinen niet aan zijn verplichtingen ten opzichte van de drie bijzondere gemeenten. Ook bij onder andere armoedebestrijding, gezondheidszorg en het belastingstelsel is de situatie op de eilanden een stuk minder goed geregeld dan in Europees Nederland.
Het is een constatering die voor eilandbewoners extra pijnlijk is in het licht van het koloniale verleden. Ook nu Bonaire, Sint Eustatius en Saba al vijftien jaar staatkundig onderdeel zijn van het Nederlandse staatsbestel, worden ze nog altijd niet gelijkwaardig behandeld.
Het is tijd dat Nederland dit inziet, erkent. Gelijkwaardigheid betekent hier juist: ongelijk durven behandelen, met structureel meer financiering, betere ondersteuning en beleid dat is toegesneden op de eilanden zelf. Dat is nodig om goed onderwijs op de BES-eilanden echt voor elkaar te krijgen.