Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
De grootste verbouwing van de nationale asielwetgeving in decennia, die het migratiebeleid aanzienlijk strenger moet maken, dreigt op de valreep te stranden, of haalt het toch nét wel. Komende dinsdag stemt de Eerste Kamer bijna twee jaar na de aankondiging in het coalitieakkoord van het kabinet-Schoof over twee grote asielwetten, en apart over de strafbaarstelling van illegaliteit. Of er voldoende steun is blijft tot het einde toe spannend, omdat de PVV tegen de afzwakking van de strafbaarstelling van illegaliteit gaat stemmen, die weer een voorwaarde is voor partijen als het CDA en de SGP om de strafbaarstelling te steunen. En zo eindigt de behandeling van deze wetten zoals die begon: met politieke chaos, waarbij de PVV de door de eigen minister Marjolein Faber ingediende wetten dreigt te torpederen en het nieuwe kabinet, dat ook graag streng wil zijn op migratie, met een groot politiek probleem kan komen te zitten.De gang van zaken rond de asielwetten kenmerkte zich de afgelopen twee jaar door politiek gestuntel en ronduit onbehoorlijk bestuur. PVV-minister Faber probeerde eerst, terwijl daar volgens elke gezaghebbende deskundige geen grond voor was, strenger asielbeleid via het staatsnoodrecht in te voeren, bedoeld voor crises als oorlogen en natuurrampen. Toen dat mislukte vroeg Faber geen advies van cruciale toezichthouders of uitvoeringsorganisaties over haar wetten, of sloeg kritiek in de wind, zoals bij de Raad van State. Desondanks stemde een meerderheid van de Tweede Kamer voor de wetten en steunden rechtse partijen zelfs een rammelend amendement van de PVV dat de strafbaarstelling van illegaliteit aan de wet toevoegde. Om politieke steun in de senaat te verzekeren moest dat weer met een novelle worden verzacht, alles bij elkaar een zeldzaam staaltje van politiek-bestuurlijk gerommel.
Dit gemankeerde proces leidt onterecht de aandacht af van de ernstige inhoudelijke gebreken aan de asielwetten. Zo is het volgens de Raad van State „niet aannemelijk” dat het belangrijkste doel van de wetten, de instroom van asielzoekers omlaag brengen, met de maatregelen wordt bereikt. Een belangrijk punt van zorg is ook dat de mensenrechten en grondrechten van asielzoekers, zoals hun recht op een eerlijk proces, geschonden dreigen te worden. Ten slotte heeft het kabinet onvoldoende duidelijk gemaakt wat de toegevoegde waarde is van de nationale wetten ten opzichte van het EU-Migratiepact dat Nederland deze zomer ook moet invoeren en dat de Europese asielregels al fors aanscherpt.
Ronduit zorgelijk is dat het nieuwe kabinet, dat de asielwetten van het kabinet-Schoof heeft geërfd, niets met al deze fundamentele kritiek heeft gedaan. In het coalitieakkoord staat dat het kabinet-Jetten de wetten „onverkort” wil uitvoeren, terwijl medeoverheden en andere belanghebbenden waarschuwen voor de gevolgen. Zo stelt de VNG namens de gemeenten terecht dat de strafbaarstelling van illegaliteit ertoe kan leiden dat ongedocumenteerden onder de radar verdwijnen, wat onwenselijk is en vanuit menselijk oogpunt ook schrijnend. Bij instanties als de IND en de Raad voor de Rechtspraak bestaat de vrees dat de asielwetten alleen maar voor een hogere werkdruk en vertraging in de procedures gaan zorgen en dat de asielketen verder vastloopt in plaats van wordt ontlast. De gebrekkige wetgeving „onverkort” willen doorvoeren duidt niet op een nieuwe politieke cultuur ten opzichte van het tijdperk-Schoof, het is daarom te hopen dat de Eerste Kamer de eigen rol van toetsen op kwaliteit en uitvoerbaarheid serieus neemt.
Het beheersen van asielmigratie verdient een serieus politiek debat en zorgen daarover bij burgers mogen worden gehoord. Juist daarom is het zo belangrijk dat er deugdelijke wetgeving komt die de problemen in de asielketen helpt oplossen in plaats van alleen maar groter maakt. Mochten de asielwetten dinsdag in de senaat sneuvelen door politieke spelletjes van de PVV dan is dat cynisch omdat PVV-leider Geert Wilders zo hoopt dat hij het stigmatiseren en dehumaniseren van asielzoekers als politiek verdienmodel kan blijven inzetten. Om de kwaliteit van deze wetten zou echter niemand rouwig hoeven zijn. Laat Den Haag in dat geval serieus werk maken van de implementatie van het EU-Migratiepact en, indien nodig, terug naar de tekentafel gaan voor zorgvuldige en werkbare nationale wetgeving.