DEN HAAG - Een groep van 21 Joodse vrouwen is in de Tweede Wereldoorlog naar het Oranjehotel op Scheveningen gebracht, omdat ze wilden trouwen met een niet-Joodse man. Het is een vergeten verhaal, dat dankzij de Haagse historicus Corien Glaudemans nu toch naar buiten komt.
Glaudemans was meer dan een kwart eeuw werkzaam bij het Haags Gemeentearchief, onder andere als wetenschappelijk medewerker.
Omdat ze werd gevraagd begin mei twee lezingen te houden in het Oranjehotel, dook ze de archieven in van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD), waar ze een lijst vond met de namen van 21 jonge vrouwen en meisjes.
'Ik zag dat ze allemaal zijn weggevoerd naar kamp Ravensbrück, een concentratiekamp voor vrouwen ten noorden van Berlijn. Toen besloot ik het uit te zoeken', vertelt de gepromoveerd geschiedkundige.
'Loe de Jong en Jacques Presser (historici die belangrijke boeken over de oorlog schreven, red.) schrijven wel over de gearresteerde Joodse mannen. Maar niets over de vrouwen.'
Het gaat dus om Joodse meisjes en vrouwen die eind maart 1942 in ondertrouw gingen met niet-Joodse mannen. Of Joodse mannen die wilden trouwen met een niet-joodse vrouw.
'Op dat moment werd door nazileider Arthur Seyss-Inquart een verbod aangekondigd op dit soort gemengde huwelijken, met terugwerkende kracht. Ze konden dus geen van allen weten wat hen boven het hoofd hing.'
In Duitsland waren in 1935 al soortgelijke rassenwetten afgekondigd, maar in Nederland werd daartegen een grote oppositie verwacht. Dus werden ze niet ingevoerd. Tot 1942 dus.
'Begin dat jaar werden Joodse mannen naar kampen in Nederland gestuurd. Maar als ze getrouwd waren en als kostwinner fungeerden, hoefden ze waarschijnlijk niet.'
Dus werd er massaal getrouwd. 'In de hoop dat ze dan niet naar die kampen hoefden', vertelt Glaudemans. 'De kranten in die tijd puilden uit van de huwelijksadvertenties. Mensen gingen massaal in ondertrouw.'
Die kampen waren overigens geen vernietigingskampen, maar werkkampen, legt ze uit. 'Mannen uit Den Haag moesten dan bijvoorbeeld naar kamp Beugelen bij Staphorst of naar Ybenheer in Friesland. Ze moesten daar verplicht hout hakken of veen ontginnen, van heidegrond iets vruchtbaars maken.'
Dat er zoveel mensen gingen trouwen, bleef niet onopgemerkt.
'Een NSB-krant schreef bijvoorbeeld over een 'Joodsch listigheidje' om onder die kampen uit te komen. Dus toen werd er paal en perk aan gesteld, op een intens gemene manier: met terugwerkende kracht.'
Dertig joodse mannen die in ondertrouw waren met een niet-joodse vrouw, zijn naar kamp Amersfoort gestuurd. Niemand van hen heeft het overleefd, zegt Glaudemans.
'En de vrouwen, dat waren er 21, vooral uit Amsterdam, die kwamen in het Oranjehotel terecht. 'Daar zaten ook andere Joodse gevangenen, maar deze groep was altijd onbekend gebleven.'
De historicus ging op zoek naar hun verhaal, bijvoorbeeld aan de hand van getuigenverklaringen, gevonden in dagboeken, memoires en verhalen van mensen die met hen in het Oranjehotel (zoals de Scheveningse gevangenis in de oorlog werd genoemd) vastzaten.
'Of in de kampen Ravensbrück en Auschwitz, waar ze uiteindelijk bijna allemaal, op één vrouw na, zijn vermoord.'
Hun geschiedenis mag niet worden vergeten, vindt de Haagse. Daarom heeft ze een artikel erover geschreven op de website van het nationaal monument Kamp Amersfoort.
'Dan raakt dit deel van de geschiedenis niet vergeten. Op de website van het Oranjehotel gaan ze deze vrouwen straks ook noemen, met hun verhaal erbij.'
Waarom is dat belangrijk? 'Dit is het zoveelste schrijnende verhaal over de Tweede Wereldoorlog, over hoe er om is gegaan met de Joodse bevolking. Die waanzinnigheid van de rassenhaat, daar moet aandacht voor blijven.'
Die komt er dus opnieuw op 1 en 2 mei, tijdens de (vrij toegankelijke) lezing van Glaudemans in het Oranjehotel. 'Dit is in het kader van de Open Joodse Huizen. De organisatie heeft een speciaal programma gemaakt voor deze dagen. Het hele programma is te lezen op de website van de Joods Erfgoed Den Haag.'
Dat worden geen gemakkelijke dagen voor Corien Glaudemans, want het verhaal heeft haar in het hart geraakt.
'Ik heb al veel onderzoek gedaan en weet best wel veel, maar dan vind ik zoiets en dan denk ik toch weer: wat een waanzin. Jonge meisje die net eindexamen hebben gedaan, die eigenlijk niks anders hebben gedaan dan verliefd te worden op een niet-Joodse man. Dat kost ze dan hun leven. Ongelooflijk, de gruwelijkheid van het naziregime.'
Source: Omroep West Den Haag