KLM-topvrouw Marjan Rintel kreeg in 2025 een flink hogere beloning dan het jaar ervoor, terwijl de luchtvaartmaatschappij juist fors bezuinigde. Op NUjij ontstond veel ophef over haar bonussen. Waarom zijn die zo hoog?
Rintel streek vorig jaar 1,6 miljoen euro op, terwijl haar basissalaris 600.000 euro is. Het variabele deel van haar salaris, dat bestaat uit bonussen, nam toe doordat ze bepaalde doelen behaalde. Een van die zogenoemde targets had te maken met het moederbedrijf Air France-KLM, dat vorig jaar een recordwinst boekte.
"De raad van commissarissen stelt beloningen vast", zegt Manuel Lokin, hoogleraar Ondernemingsrecht aan de Universiteit Utrecht, tegen NU.nl. "Die bepaalt welke prestaties ze in een jaar willen zien. Aan die prestaties koppelen ze een beloning om bestuurders te motiveren die doelen te halen." Aandeelhouders mogen over dit beloningsbeleid stemmen.
Die bonussen kunnen oplopen tot miljoenen. Naast KLM ontstond in de afgelopen jaren bijvoorbeeld ook ophef over miljoenenbonussen bij Philips en het moederbedrijf van Albert Heijn. "De gedachte is dat als je bonussen hoger maakt, bestuurders harder gaan werken om hun prestaties te verbeteren", zegt Lokin. "Als je dezelfde motiverende prikkel wil behouden, moet je steeds meer beloningen in het vooruitzicht stellen."
Volgens Lokin is de hoogte van de beloning dus meer een signaal dan dat het daadwerkelijk om het geld gaat. "Het laat CEO's zien dat ze iets goed hebben gedaan. Als ze die waardering krijgen, gaan ze niet weg."
Daarnaast speelt de onderlinge vergelijking tussen bestuurders een rol bij de hoge beloningen. Econoom Rens van Tilburg verwijst naar de code-Tabaksblat uit 2004, die stelt dat beursgenoteerde bedrijven beloningen van bestuurders openbaar moeten maken. Deze transparantie van topinkomens in Nederland had een dempende werking op de beloningen moeten hebben, maar het had juist een tegengesteld effect.
"Bestuurders kwamen erachter dat ze minder verdienden dan hun gelijken", zegt Van Tilburg. "Als gevolg stapten ze naar hun commissaris om een verhoging te vragen."
Dat raakt volgens de econoom aan de kern van de psychologie achter miljoenenbonussen. "Deze mensen hebben miljoenen op de bank staan die ze nooit meer op krijgen. Maar ze willen niet achterblijven bij de concurrentie of minder waard lijken", legt hij uit. "Het is een soort haasje-over."
In de praktijk gebeurt het dan ook niet vaak dat een CEO na een jaar met hoge bonussen denkt: ik heb genoeg geld, ik stop met werken, zegt Van Tilburg. "We moeten niet vergeten dat CEO's het uiteindelijk ook gewoon leuk vinden om een grote organisatie te leiden. Het streven naar aanzien en macht kun je los zien van het salaris."
Toch keren sommige bedrijven bonussen uit in de vorm van aandelen, die pas na een aantal jaar kunnen worden verzilverd. "Dan geef je bestuurders een prikkel om ervoor te zorgen dat de aandelen veel waard blijven totdat ze die mogen verkopen", stelt Van Tilburg.
Volgens critici, waaronder de KLM-vakbond en minister Eelco Heinen (Financiën), is het niet uit te leggen dat Rintel juist dit jaar zoveel bonussen krijgt, terwijl KLM flink heeft bezuinigd. Zo ontsloeg de luchtvaartmaatschappij vorig jaar 250 werknemers.
De Staat, die een minderheidsbelang heeft in KLM, wil zelfs bezwaar maken tegen de beloning. "Maar de raad van commissarissen denkt niet in termen van: als er bezuinigd moet worden, dan moet het hele bedrijf pijn lijden. Hij kijkt naar de prestaties van de CEO", vertelt Lokin.
Zo krijgt een bestuurder soms als target om kosten te besparen. Personeel is een grote kostenpost, dus als je in het personeelsbestand snijdt, waardeert de raad van commissarissen (rvc) dat waarschijnlijk juist. "Als de winstgevendheid van het bedrijf wordt gered door mensen te ontslaan, dan wordt dat gezien als een goede prestatie en krijgt de CEO daar een beloning voor", zegt Lokin.
"Uiteindelijk zal de reorganisatie met het ruime miljoen dat Rintel heeft ontvangen niet worden verzacht", zegt Van Tilburg. "Maar als je van werknemers vraagt extra hard te werken voor hetzelfde geld, kun je verwachten dat zij naar de top kijken en zich afvragen: doen jullie dit zelf ook?"
Nederland neemt wel maatregelen om topinkomens niet té extreem te laten stijgen, zoals we in de Verenigde Staten vaker zien gebeuren. Zo is er de Wet normering topinkomens (WNT), die aparte regels hanteert voor publieke en semipublieke sectoren. De financiële sector kent daarnaast een eigen wet die een maximum stelt aan beloningen en bonussen.
Toch blijven de bedragen van bonussen toenemen. Lokin: "Bij het vaststellen van beloningen wordt gekeken naar wat andere bedrijven betalen. Dat zorgt voor een opdrijvend effect, waardoor alles steeds hoger wordt. Het systeem van vergelijking levert veel kritiek op, maar het is lastig daarvan af te wijken."
Aandeelhouders stemmen daarentegen vaak in met de hoge bonussen, omdat zij vooral willen dat het bedrijf doelen haalt die voor hen belangrijk zijn. Dat gebeurde vorig jaar al bij KLM en deze week ook bij Ahold Delhaize.
Aandeelhouders schaarden zich na eerdere kritiek deze week toch achter een royaler beloningsbeleid. Daarbij kan de CEO van het moederbedrijf van Albert Heijn voor dit jaar 9,5 miljoen euro aan bonussen krijgen. Volgens de rvc van het bedrijf krijgt hij dit maximum wel alleen bij "uitzonderlijke prestaties".
Source: Nu.nl economisch