Moet Tata Steel 2 miljard euro subsidie krijgen om te verduurzamen? En zo ja, onder welke voorwaarden? Daarover debatteert de Tweede Kamer dinsdag. De afgelopen weken is de strijd om de publieke opinie al flink opgelaaid. Het regent petities, krantenadvertenties en open brieven.
De wakkere krantenlezer werd 17 maart getrakteerd op een paginagrote advertentie van Tata Steel: "Steun het Groen Staal Project!" Ruim twaalfduizend mensen hebben inmiddels hun digitale handtekening gezet onder een petitie met die oproep, gestart door het bedrijf zelf.
Twee dagen later volgde in de landelijke kranten een andere paginagrote advertentie: "Hoera! Er hoeft geen 2 miljard van ons belastinggeld naar Tata". Deze boodschap was afkomstig van De Nieuwe IJmond, een groep vastgoedinvesteerders en ondernemers die hopen dat de staalfabriek in IJmuiden sluit. Zij willen het grote fabrieksterrein vervolgens gebruiken voor woningbouw en nieuwe industrie.
Deze advertentie verwees naar een brief die 117 economen hadden gepubliceerd in vakblad ESB. Daarin betogen zij dat er geen staatssteun naar Tata Steel moet gaan, omdat er na de vergroening geen levensvatbaar bedrijf overblijft. Groen staal kan beter elders in Europa worden geproduceerd, denken de economen.
Sinds de publicatie van de brief is in de normaal zo kalme kolommen van ESB een vurig debat ontstaan. Een groen staalbedrijf kan in Nederland wel degelijk overleven door de goede ligging aan zee en verbinding met de Europese industrie, betoogden bijvoorbeeld wetenschappers die zijn verbonden aan het Groeifonds-project Groeien met Groen Staal.
Econoom Pieter Boot, lid van de officiële adviescommissie die betrokken is bij de klimaatafspraken tussen het kabinet en Tata, schreef dat "Nederland zich in zijn handen mag knijpen" als Tata Steel hier wil investeren in verduurzaming.
Terwijl die economische discussie over de toekomst van Tata Steel plaatsvindt, volgen de ontwikkelingen rond het bedrijf elkaar snel op. Zo is een onderdeel van Tata Steel afgelopen weekend stilgelegd op last van de toezichthouder. Bij de gietwalsinstallatie was een te hoge uitstoot van de kankerverwekkende stof chroom-6 gemeten. Die installatie blijft ook na de vergroening in bedrijf.
Vorige maand vorderde de opsporingsdienst van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) de administratie van de staalfabrikant, als onderdeel van een strafrechtelijk onderzoek dat al jaren loopt naar de vervuilende uitstoot van Tata Steel. Het is onbekend of het OM dat onderzoek nog zal afronden voordat het kabinet een definitieve handtekening wil zetten onder de subsidieafspraak met het bedrijf, eind september.
Duidelijk is wel dat de plaatselijke toezichthouder, de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied, zijn handen vol heeft aan Tata Steel. In januari inde de omgevingsdienst al een recordboete vanwege te hoge uitstoot, en intrekking van een van de vergunningen hangt nadrukkelijk boven de markt. Dat zou voor het bedrijf komen als een financiële nekslag op een zeer gevoelig moment.
Ook aan de boetes lijkt voorlopig geen eind te komen. Oplettende omwonenden van Tata Steel merkten op dat een nieuwsbrief van de omgevingsdienst vorige week drie mysterieuze woorden bevatte: "LOD niet meewerken". LOD staat voor last onder dwangsom, een boete die kan worden geïnd als een bedrijf nog een keer in de fout gaat.
Na vragen van NU.nl bevestigt de omgevingsdienst dat per abuis "een titel van een mogelijk toekomstig nieuwsbericht" over een last onder dwangsom is verzonden. "Deze last onder dwangsom is echter nog niet definitief en dus nog niet aan het bedrijf opgelegd", aldus een woordvoerder. Zij wil daarom ook nog niet inhoudelijk ingaan op vragen over de vermeende overtreding van Tata Steel.
Ondertussen is de omgevingsdienst ook verantwoordelijk voor het beoordelen van de vele vergunningsaanvragen die Tata Steel indient om zijn nieuwe fabrieksonderdelen te kunnen bouwen. Daarbij is onlangs weer flinke vertraging ontstaan, omdat het bedrijf extra informatie moet aanleveren.
Het werpt de vraag op of het nog wel haalbaar is om al in 2030 een gloednieuwe groene staalfabriek operationeel te hebben, zoals het doel is van de klimaatsubsidie. De toezichthouder ziet "duidelijke risico's" voor die planning, maar Tata Steel blijft volhouden dat de deadline gehaald kan worden.
Tegen die complexe achtergrond bespreekt de Kamer dinsdagavond of de staatssteun moet doorgaan. Tijdens het vorige debat over dit onderwerp, in 2024, was er brede steun voor verduurzaming. Maar veel partijen hadden nog vragen over de exacte verbetering voor milieu en gezondheid, en hoe kon worden voorkomen dat subsidiegeld werd doorgesluisd naar het moederbedrijf van Tata Steel in India.
Inmiddels liggen er voorlopige afspraken tussen het kabinet en Tata Steel, waarin de plannen verder zijn uitgewerkt. In 2030 belooft de staalfabriek voor de helft over te stappen van kolen naar aardgas. Later moet verder worden verduurzaamd met biogas of waterstof.
De officiële adviseurs van het kabinet waren nog kritisch op de voorlopige deal, onder meer door ontbrekende garanties voor gezondheidswinst in de omgeving. Ook vrezen zij, net als de briefschrijvende economen, voor een 'subsidiefuik' als de productie van groen staal uiteindelijk te duur blijft om concurrerend te worden.
Het kabinet-Jetten zet de lijn van de vorige twee kabinetten door en blijft pleiten voor verduurzaming van Tata met miljardensubsidie. Dat moet zorgen voor banen in de regio en "leidt tot vermindering van de negatieve impact op de gezondheid voor de omwonenden in de omgeving en een forse CO2-reductie", schreef D66-klimaatminister Stientje van Veldhoven vorige week aan de Kamer.
Source: Nu.nl algemeen