Slachtoffers van het toeslagenschandaal mogen bij hun gemeente aankloppen voor hulp om hun leven weer op de rit te krijgen. Maar slachtoffers en gemeenten worstelen met de vage regels en verwachtingen. Bas raakte overspannen nadat hij om hulp had gevraagd.
Bas (1996) is timmerman en vader van een eenjarig zoontje, maar momenteel zit hij overspannen thuis. Zijn moeder is slachtoffer van het toeslagenschandaal. Bas, die lijdt aan PTSS, vraagt de gemeente Leeuwarden vorig jaar om hulp bij zijn schulden.
Het toeslagenschandaal heeft een behoorlijke impact op toeslagenkinderen zoals Bas, schrijven vijf jeugdombudsmannen onlangs. "Jongeren vertellen dat hun jeugd hen is ontnomen. Al jong werden ze (financieel) medeverantwoordelijk om de dreigingen vanuit de overheid het hoofd te bieden."
Tegelijkertijd kan een kwart van de gemeenten niet alle ondersteuning bieden vanwege bijvoorbeeld een gebrek aan capaciteit of expertise, schrijft Divosa. Ze mogen maatwerk bieden aan deze groep slachtoffers, maar dat leidt tot onduidelijkheid over wat de bedoeling is. Volgens sommige gemeenten lijkt het verstrekken van spullen "een doel op zich" te worden, staat in een Divosa-rapport.
Bas krijgt al snel het gevoel dat de ambtenaren tegenover hem staan in plaats van naast hem. Zijn moeder, die op dat moment zelf ook bij een gemeente werkt, helpt hem door de beleidsregels heen. "Wij moesten de gemeente vertellen wat ze moesten doen", zegt hij.
Voordat Bas' jeugd wordt gekleurd door het toeslagenschandaal, spelen er al heftige problemen thuis. Alcoholmisbruik en huiselijk geweld komen voor. Zijn ouders gaan meerdere keren uit elkaar.
In 2003 bepaalt de Belastingdienst dat Bas' moeder de kinderopvangtoeslag moet terugbetalen. "Het was de perfecte storm", zegt hij over de samenloop van omstandigheden.
Zijn moeder komt in de schulden terecht. "Er waren altijd rekeningen, er was altijd gezeur", zegt Bas. "Ik weet nog dat we naar de stad gingen om glazen te kopen en dat ik het tasje liet vallen. Alles was kapot en mijn moeder werd heel boos. Nu begrijp ik het wel, want ze had al zo weinig."
Het botst tussen Bas en zijn moeder. "Ze werkt veertig tot vijftig uur per week om schulden af te lossen", zegt Bas. Als zijn vader zegt dat hij bij hem mag komen, pakt Bas zijn koffer. Maar bij het openen van de deur hoort hij zijn vader zeggen: "Je kan hier niet blijven slapen."
Daarna volgen jaren waarin Bas in jeugdinstellingen woont. Soms op de groep, soms in een isoleercel. Op zijn achttiende belandt hij op straat. Na omzwervingen richt hij als jonge twintiger een timmerbedrijf op, maar daar houdt hij uiteindelijk een flinke schuld aan over.
Hij komt in een schuldsaneringstraject terecht en werkt fulltime. In 2025 hoort zijn moeder dat ze gedupeerde is van het toeslagenschandaal. Daardoor kan Bas hulp vragen bij de gemeente Leeuwarden, waar hij inmiddels woont met zijn vrouw en zoontje.
Gemeenten kunnen problematische schulden overnemen, zodat mensen zoals Bas met een schone lei verder kunnen. Maar de ambtenaren in Leeuwarden wijzen Bas' verzoek af om de kwijtschelding van al zijn schulden. De gemeente biedt hem wel een cursus budgetteren aan.
Bas krijgt verder traphekjes voor de veiligheid van zijn kindje. Eigenlijk heeft hij vier nodig, maar hij krijgt er twee van de gemeente. "Ik heb zelf de andere 100 euro bijgedragen en ben er hartstikke blij mee, maar ik miste het gesprek. Ik hoorde vooral dat de accountant het niet goed vond wat ik wilde."
Hij stuurt een uitgebreide mail met zijn bezwaren, klachten en vragen, en krijgt een ambtelijke reactie. "Van onze bezwarenkamer heb ik begrepen dat u geen bezwaar kunt indienen, omdat u geen beschikkingsbesluit heeft ontvangen", staat in de mail, ingezien door NU.nl.
Uiteindelijk komt er toch een bezwaarproces en krijgt Bas schulden kwijtgescholden, maar het voelt alsof hij erom moet bedelen. "Het gaat me niet om mijn gelijk", zegt Bas. "Het gaat me om de manier waarop ze praten, mailen of niet reageren op mijn mails."
De gemeente Leeuwarden gaat niet in op deze individuele zaak, maar ontkent dat ambtenaren niet goed ingewerkt zouden zijn. "De gemeentelijk medewerkers waren vanaf het allereerste moment betrokken en voldoende bekend met de doelgroepen", zegt een woordvoerder.
De gemeente Leeuwarden "doet er alles aan om mensen te helpen. We proberen bezwaarprocedures te voorkomen. Juist bij gedupeerden, die door negatieve ervaringen met het toeslagenschandaal weinig vertrouwen hebben in de overheid."
"Ik voel best wat haat naar de gemeente", zegt Bas. "Ik moest mezelf bewijzen en ging door het hele verhaal heen. Elk detail moest verteld worden." Hij raakt er overspannen van.
Bas wil graag in therapie, maar een relatief goedkoop EMDR-traject is niet genoeg. "Vanaf mijn achtste sta ik al in een overlevingsmodus. Ik zit in een constante negatieve spiraal." De gemeente wil slechts een deel van de zorgkosten voor therapie vergoeden.
De uitkomst van Bas strookt niet met het doel van brede ondersteuning, namelijk een nieuwe start in het leven. Daar valt ook een goede mentale gezondheid onder en een herstel van het vertrouwen in de overheid.
De Nationale ombudsman concludeert begin 2025: "De hersteloperatie toeslagen verloopt niet goed. Deze pijnlijke conclusie is al vele malen getrokken", staat in de conclusie. "Bied heldere kaders voor de brede ondersteuning door gemeenten en zorg dat ze kennis en expertise in huis hebben."
Source: Nu.nl algemeen