De vraag is niet óf we ons moeten aanpassen aan klimaatverandering, maar hoe. Op de korte termijn kunnen technische oplossingen helpen, maar op de langere termijn biedt een andere inrichting van Nederland de beste bescherming, staat in een nieuw advies aan het kabinet.
Door steeds extremer weer zullen de problemen in de landbouw, natuur en drinkwatervoorziening de komende jaren flink toenemen, waarschuwt het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) dinsdag in een uitgebreid rapport over toekomstige klimaatrisico's. De onderzoekers maken gebruik van klimaatscenario's die het KNMI eerder had opgesteld. Ze kijken hoe we ons tegen de gevolgen daarvan kunnen wapenen.
Als we het huidige beleid vasthouden, neemt het risico op ernstige verstoringen snel toe, met jaarlijks kans op miljardenschades. Bijvoorbeeld door natuurbranden, toegenomen ziekte en sterfte tijdens hittegolven of overstromingen na hevige buien.
"We zullen ons moeten aanpassen aan het veranderende klimaat", zegt PBL-directeur Marko Hekkert. "Het is eigenlijk geen keuze meer of we dat gaan doen, de vraag is hoe."
Om de gevolgen van klimaatverandering te lijf te gaan, zijn in grote lijnen twee richtingen denkbaar, stelt het PBL. We kunnen het huidige beleid intensiveren, met de nadruk op technische ingrepen. Of we kunnen 'transformeren' en de inrichting van ons land fundamenteel herzien. In de praktijk moeten beleidsmakers op zoek naar een combinatie van die twee, denkt het planbureau.
Dat vraagt wel om lastige keuzes, zegt projectleider Frank van Gaalen. Onze waterkeringen worden zo aangelegd dat de kans op overlijden door een overstroming maximaal 0,001 procent per jaar is (eens in de 100.000 jaar). Maar op andere vlakken ontbreekt zo'n maatstaf. "Hoeveel extra sterfgevallen door hitte vinden we acceptabel, hoeveel schade door extreme neerslag?"
Een greep uit de problemen die het PBL op ons af ziet komen: onze zomers worden droger en er zal in droge periodes minder water worden aangevoerd via de grote rivieren. Onze behoefte aan zoet water groeit juist, onder meer om in laaggelegen delen van Nederland zout water weg te spoelen en verzilting te voorkomen.
Ook de grondwaterstanden zullen vaker zeer laag zijn. Dat zorgt voor natuurschade, problemen in de drinkwatervoorziening en schade aan de fundering van gebouwen.
Technische ingrepen, zoals slimmere beregening van gewassen en het opslaan van water, kunnen helpen. Maar om de droogteproblematiek echt aan te pakken zijn ingrijpende maatregelen nodig, denken de onderzoekers. Te denken valt aan verplichte waterbesparing en de verplaatsing van akkerbouw van hooggelegen zandgronden naar laaggelegen kleigronden, waar meer water beschikbaar is.
Om de grondwatervoorraad beter aan te vullen is in hooggelegen gebieden meer ruimte voor natuur nodig. En om te beschermen tegen overstromingen en verzilting is het een optie om de Nieuwe Waterweg te sluiten. Dat zou grote gevolgen hebben: de haven van Rotterdam raakt afgesloten van het achterland. Maar het zou de watertekorten in West- en Noord-Nederland wel flink beperken.
In steden zijn vooral hitte en hevige regenval problemen die erger worden. Afkoelen kan met betere isolatie, airco's en zonwering, maar het is niet voor iedereen mogelijk die aan te schaffen. Ook de mogelijkheden om meer water af te voeren via het riool zijn beperkt. Uiteindelijk kan vooral de aanleg van meer groen helpen tegen hitte en om water op te vangen, maar daar moet dan wel ruimte voor zijn.
We moeten klimaatverandering vooral niet uit het oog verliezen, adviseert het PBL. "Welke investeringen of aanpassingen Nederland de komende jaren ook doet, het is verstandig daarbij rekening te houden met de effecten van klimaatverandering."
Dat gebeurt nu nog lang niet altijd. Zo worden woonwijken en hoogspanningsstations gebouwd op plekken waar dat volgens waterschappen onverstandig is vanwege overstromingsrisico's.
De toenemende klimaatrisico's vallen niet helemaal weg te nemen. Zo bleek onlangs al uit onderzoek van Deltares dat een 'waterbom', een extreme hoeveelheid neerslag zoals in 2021 boven de Ardennen, de Eifel en Zuid-Limburg viel, lang voor wateroverlast kan zorgen. In sommige polders kan meer dan een week lang water blijven staan en de schade kan in de miljarden lopen.
Daarom moeten we ook werk maken van maatschappelijke weerbaarheid, zegt Van Gaalen. Bijvoorbeeld door een betere voorbereiding op zulke klimaatrampen en informatievoorziening aan burgers. "Zodat we er als maatschappij zo goed mogelijk mee omgaan als er dingen gebeuren waar we ons niet technisch op kunnen voorbereiden."
Source: Nu.nl economisch