Olie en aardgas eisen de aandacht tijdens de Iranoorlog, maar in het kielzog zijn er andere grondstoffen die problemen kennen, zoals kunstmest en helium. Dat kan grote gevolgen hebben voor de landbouw, zorg, medicijnen en de auto-industrie.
Iran knijpt de Straat van Hormuz dicht, een nauwe zeestraat waar schepen doorheen moeten met goederen die van wereldbelang zijn. Die vervoeren meer dan alleen gas en olie. In het Midden-Oosten worden veel ingrediënten voor kunstmest geproduceerd. Volgens de Verenigde Naties moet 30 procent van 's werelds voorraad door de Straat van Hormuz.
Het zou een bijzonder slecht moment zijn voor een kunstmestcrisis. "April en mei zijn het moment om kunstmest op het land te strooien", zegt Albert Veenstra, hoogleraar Handel en Logistiek aan de Rotterdam School of Management van de Erasmus Universiteit. "Het heeft geen zin om dat later te doen. De gevolgen voor de landbouw zijn dan niet meer te overzien."
De gevolgen van de Iranoorlog voor kunstmest kunnen uiteindelijk ingrijpender zijn dan die voor olie, denkt Veenstra. "Een olietekort merk je onmiddellijk aan de pomp, maar er zullen uiteindelijk alternatieven voor worden gevonden. De beschikbaarheid van kunstmest is veel beperkter. Er zijn minder alternatieven voor."
De prijs van ureum, een soort kunstmest, is sinds het begin van de oorlog al met 50 procent gestegen. Ook het vervoer van grondstoffen als fosfor en ammoniak is ontregeld. Beide zijn belangrijk voor kunstmest.
Het Midden-Oosten is om verschillende redenen zo belangrijk voor kunstmest. Aardgas is zeer belangrijk voor het maken van ammoniak en daar produceert met name Qatar veel van. En zwavel, dat ook nodig is voor kunstmest, is een bijproduct van de olie- en gasproductie.
"Rondom kunstmest speelt heel veel", zegt agro-econoom Thijs Geijer van ING. "Dat is ook iets wat zowel boeren als kunstmestproducenten in Nederland en Europa zullen merken. Als kunstmest duurder wordt, zullen boeren zich afvragen of het de moeite wel loont. Maar ik denk niet dat in Nederland snel een tekort zal ontstaan."
"Veel boeren hier zullen kunstmest al hebben ingekocht", legt Geijer uit. "In Europa zijn de boeren wat kapitaalkrachtiger dan in de rest van de wereld. Kleinere boeren in ontwikkelingslanden hebben daarvoor minder mogelijkheden. Daar is de voedselzekerheid wel echt een zorg."
De verwachting is zeker dat ook hier de prijzen stijgen, maar het duurt even voor consumenten dat merken in supermarkten. Geijer: "De gewassen moeten nog groeien, geoogst worden en verwerkt worden. Het kan ook per gewas verschillen. Over zes tot negen maanden stijgen de prijzen in winkels waarschijnlijk wat harder dan gewend."
Ook het stilgevallen transport van helium kan grote gevolgen krijgen. "Helium is een bijproduct van de productie van gas", zegt Veenstra. De Qatarese gasproductie is door bombardementen van Iran volledig stil komen te liggen.
Een derde van het wereldwijde vervoerde helium gaat normaal gesproken door de Straat van Hormuz. Helium is bijvoorbeeld belangrijk voor de koeling in MRI-machines en microchips. Wat een tekort aan microchips kan betekenen, bijvoorbeeld voor de auto-industrie, bleek vorig jaar tijdens het Nexperia-conflict. In heel Europa dreigden autofabrieken dicht te gaan.
Veenstra verwacht dat het effect van een heliumtekort minder snel te merken zal zijn dan bij een tekort aan kunstmest. "Er hangt wel een oplossing in de lucht. Landen zijn met Iran aan het praten over een veilige doorvaart, dus misschien dat er verkeer op gang kan komen. Maar ook als de boel weer opengaat en de fabrieken weer aangaan, dan ontvangen we niet gelijk de volumes van voorheen."
Source: Nu.nl economisch